eltun

Members
  • Content count

    58
  • Joined

  • Last visited

Community Reputation

43 Excellent

About eltun

  • Rank
    Advanced Member
  • Birthday 05/09/93
  1. eee

    repost
  2. "Qadınlıq köhnə ehtişam və qüdrətini itirmədimi əfəndim?" Kənan Rifai həzrətlərinin cavabı belədir: - Köhnə ehtişam və qüdrətini itirən qadınlıq deyil, qadınlardır! Əsl qadınlıq bütün ehtişam və qüdrətiylə ayaqdadır! O həmişə ayaqdadır! Çünki məzhər-i eşqdir o! Cüzdəki küllü görmək budur! Çoxluqdaki birliyi. Kənan’ı deyil, Yusifi. Qadınları deyil, qadınlığı. Kəmiyyəti deyil, keyfiyyəti. Feil və sifətdən əvvəl ismi. Əvvəl Adəmi. Sonra aləmi. İçimizdəki qadın? Onunla nadir olaraq danışarıq. Təəssüf ki çox da az tanıyırıq onu. İçimizdəki qadınla, yəni içimizdəki insanın "bir yönü" ilə. Hər kişinin içində bir kişi və bir qadın vardır. (Jung''un adlandırmasıyla: bir "anima" sı və bir "Animus" u.) Qadın haqqında danışan hər kəs, "öz qadınını", "içindəki qadını" danışar əslində. "İçindəki qadın" dan qeyri qadınları o qadını tanıdığı qədəriylə tanıyar insan. Belə ki "içindəki qadının" əleyhdarlarını bəyənməz, onlardan xoşlanmaz, bəyəndiyi, xoşladığı, sevdiyi qadın heç vaxt qarşısındakı qadın deyil; içindəki qadındır. "Öz qadınına", "içindəki qadına" bənzədiyi ölçüdə, kişi, qarşısındakı qadını bəyənə bilər / sevə bilər. Bənzəmədiyi, bənzədə bilmədiyi ölçüdə, o qadın həmişə uzaqlarda bir yerdə durar, ona yadlaşar. Qadın kimi belə görünməz. Məxluq olar. İçimizdəki qadının və kişinin formalaşmasında ana və atalarımızın o qədər çox qatqısı varki, bir bilsəniz. Sırf buna görə kişilərin çoxu qadınlarında '' şəfqət '' axtararlar, aralarında çox böyük yaş fərqi olsa belə, gənc yoldaşlarını '' şəfqətli '' görmək istəyərlər. Qadınlarsa kişilərində hər vəziyyətdə etibarlı olma xüsusiyyəti axtararlar. Çünki hər nə bahasına olursa olsun bir qadın kişisinə güvənmək istər. Elə bu məqamda psixoanalizi xatırlamaq gərəkməzmi? (Ana: Şəfqət , Ata: Güvən) Kişi əvvəlcədən güvənər. Güvənincə də qısqanmaz. Qadın isə instinkt olaraq qısqanar. Çünki instinkt olaraq güvənə bilməz. Əvvəl qısqanar, qısqanclığı boşa çıxdıqca bir az güvənər. Kişi isə əvvəl güvənər, etibarında kiçik bir sarsılma meydana gələrsə, şübhələnər, şübhələnərsə qısqanar. Qadının kişisində güvən, kişininsə qadınında şəfqət axtarışının bir səbəbi də budur. Qısqanclıq güvən məhrumluğunun ifadəsidir. Hər kəs məhrum olduğunu, əksik gördüyünü tamamlamaq istər. Qadın-kişi münasibətlərinin davamlılığı problemini şərh gücünə sahib etibarlı bir nəzəriyyə vardır: ''qazan-qapaq'' nəzəriyyəsi. Hər daim qazan yuvarlanır və qapağını tapır. Qapağını tapmış heç bir qazanın şikayətə haqqı yoxdur, olmamalıdır. Tapdığı qapaq, nə surətdə olursa olsun, şübhəsiz öz qapağıdır. Qazan-qapaq əlaqəsində "səhv qapaq" yoxdur. Qapaq sonradan bol və ya dar gələ bilər. Təbiidir. Lakin bu, mütləq mənada o qapağın "səhv qapaq" olduğunu göstərməz. Görünən bir tək budur: O qapaq o zaman uyğun qapaq imiş. Yaxşı indi? Elə problem də '' indi''də başlayır. Demək ki zaman keçdikcə qazan böyümüş və ya büzülmüş olmalı ki artıq qapaq uymaz olur və qazan qapaq arasında nisbət problemi ortaya çıxır. Bu problemi həll edəcək hər hansısa alternativ bir nəzəriyyəm yoxdur. Çünki ''qazan-qapaq'' nəzəriyyəsi zamana bağlıdır,dəyişkəndir. Zamanla qapaq və qazan arasında uyuşmazlıq yarana bilir,yaranır. Aradaki uyuşmazlığın səbəbi isə yuxarıda dediyim kimi zamandır. Çünki zaman keçdikcə ya qapaq,ya qazan paslanır,büzüşür və ya genişlənir başka bir dildə deterioratio'na uğrayır .. Normal münasibətlərə uyğun bildiyim tək nəzəriyyə budur və praktikası sübut edirki işə yarayır. Həddim deyil ama bir də eşq var. Çox yox bir iki kəlmə sadəcə fikrimi ifadə etmə uğruna. Zehin-Kainat əlaqəsini və eşqi qərbdə Spinoza,şərqdə isə Mövlana qədər tutarlı açıqlayan birisini görməmişəm. ''Spinoza və Eşqin diyalektikası'' mövzusunda Psikanalist Jacques Lacan, Seminarının 4 nömrəli kitabında "eşqin uca anından" bəhs etmişdi (le moment sublime də l'amour). Bu uca an "eşqin ekstradisiya edildiyi" andır. Sevgi hər zaman qarşılığını eyniylə gözləyən bir duyğu olaraq görünür burada . Bu qarşılıqlılıq gözləməni sadələştirsək, birini sevirsə qarşılığında onun da məni sevməsini istərdim. Və sevgi ekstradasiya edildiyində "dünyalar mənim olur". Ama diqqətdən qaçırmamanınızi istədiyim bir məqam var. Spinoza eşqi tərif edərkən eynən Mövlana kimi fiziki,maddi dolayısıyla dünyəvi səbəblərə bağlamadan ülvi və səbəbsiz olan bir tərzdə izah etməyə çalışır. Tələsmə dostum izah edirəm. Spinozanın daha sonra gələn cümləsinə bax: "Əgər biri başqa biri tərəfindən sevildiyini düşünsə və belə bir sevgi üçün ona heç bir səbəb təqdim etmiş olduğuna inanmırsa, onu məcburi olaraq sevəcək''. Gördüyün kimi Spinoza gerçək sevgini səbəb təqdim edib etməməklə qiymətləndirir. Sevmək üçün bir səbəb lazımdırmı, o məni sevir deyə məndə onu sevməliyəmmi?, yada başqa bir deyişlə sevginin alveri olarmı? Adətən aşiq olan insana ətrafındakılar sual verir - Nəyinə aşiq olmusan? Bu suala maddi dünyanın səbəb nəticə əlaqəsinə əsaslanaraq cavab verdiyiniz an, gələcəkdəki o uyuşmazlığı yaşayacağınızın ilk addımını atmış olursuz. ''Qazan-qapaq'' nəzəriyyəsindəki o uyuşmazlıq. Çünki fərqi yoxdur hansı səbəb olursa olsun, zamana bağlı bir səbəb dediyiniz an yuxarıdaki Spinozanın o eşq tərifini çökərtmiş və ya ordan çıxmış olursuz.Zamana bağlı olan şey dəyişkəndir, bu da o deməkdir ki göstərdiyiniz səbəb bir gün dəyişə bilər və məntiqi ardıcıllığın son halqası, eşqiniz bitməlidir. Bu baxımdan bu açıqlamanı qəbul edən birisi üçün ''nəyinə?'' aşiq olmusan sualı olduqca axmaq bir sualdır.''Eşq'' ilə ''Nəyinə?'' sualı yan yana gələ bilməyəcəyi üçün. Yuxarıdaki izahlardan başqa bir nəticə daha çıxır. Eşqin ağıl daxilində olmayan,şüursuz bir hərəkət olduğu nəticəsi. Çünki səbəb təqdim etmirsənsə rasional deyilsən,hərəkətini rasionalizə edə bilmirsən, başqa bir deyişlə olduqca irrasionalsan. Spinozanın fəlsəfəsi mənə görə olduqca diqqət çəkən bir fəlsəfədir. Spinozanın sistemində protestant teoloqların ön plana çıxardığı azad seçim,azad iradə kimi şeylər yoxdur.Buna görə də Spinozanın bu önərmələri ancaq ''zəruriyyət'' fikri çərçivəsində qəbul edilə bilər. Başqa bir deyişlə Spinoza heç vaxt birisi məndən nifrət edir, o halda mən də ondan nifrət etməyə başlayıram, biri məni sevir, o halda mən də onu sevməyə başlayıram demir. Bütün söylədiyi; ''birinin məndən nifrət etdiyinə inandığımda məndə onsuz da oyanmış olan kədərin səbəbini özümdə tapa bilməzsəm məndən nifrət etdiyini sandığım adamda tapacam ... Eyni şəkildə, məni sevdiyinə inandığım birinin məndə oyandırdığı həzzin səbəbini özümdə tapa bilməzsəm (zəngin deyiləm, ona bir yaxşılığım toxunmayıb, gözəl, yaraşıqlı filan belə deyiləm, və sairə ...) onda tapacağam deməkdir.'' Eşq irrasioanaldır dedim ama evlilik rasional bir hərəkətdir. Bu səbəbdəndir ki evlilik xəyalı quran gənclər ''qazan-qapaq'' nəzəriyyəsinə uyğun gəlir,bu nəzzəriyyə onlarda işə yarayır.Evlilikdə səbəblər işə qarışır. Dolayısı ilə Spinozanın eşq tərifindən çıxıb rasional bir quruma müraciət edirik. Bu qədər izahın yetərli olduğunu düşünərək sənə 2-3 cümlə daha deyim. Qorxuram,səni xatırladığımda keçmiş təşvişlərimin (anxiety'lərimin) məni izləməsindən qorxuram. Qaranlıq gecələrdən. Çünki gecə kafirdir(örtəndir). Travmamdan,yaramdan. Evliliyi düşünməməkdən,eşqdən. Sənə səbəb verə bilməməkdən, yəni səni Sevməkdən. Qaynaqlar: Dücane Cündioğlu: Cenab-ı Aşk Jacques Lacan: Psikianalizin Dört Temel Kavramı
  3. Salam bu yazımda yazıçı Aqşin Yeniseyin yuxarıdaki yazısının təməlini analiz etməyə çalışacam. Yazıçı məlum yazıda fəlsəfə ədəbiyyatında ‘’Straw Man’’ (saman adam) olaraq bilinən bir məntiq xətasına, üstünə basa-basa imza atır.Yəniki inanclarda olmayan bir şeyi varmış kimi təqdim edir,daha sonra bu təqdimata qarşı yazır,onu çürütdüyünü,ona qarşı daha rasional fikir ortaya qoyduğunu düşünür və belə oxuyucuda onun haklı olduğu təəssüratı yaranır.Eqo mənliyi ön planda olanlar isə orgazm olarcasına sevinc hissi keçirir. İndi bunu Aqşin bəyin yazısından nümunə verərək göstərməyə çalışacam. Aqşin bəyin yazısındaki elə ilk cümləsi: Allaha inam və etirbar bəndənin üzərinə heç bir ictimai məsuliyyət qoymur. Yəni taleyə inanan insanın müqəddəratı ilə barışmaqdan başqa yolu yoxdur. Allaha inam və etirbar bəndənin üzərinə heç bir ictimai məsuliyyət qoymur = Yəni taleyə inanan insanın müqəddəratı ilə barışmaqdan başqa yolu yoxdur. Bu bərabərliyi daha da qısaldıb bu şəkildə yaza bilərik: Allaha inam = Taleyə inam Onsuzda başdan bu şəkildə məntiq xətası ilə qurulan bir yazının gerisini analiz etmək gərəyi görmürəm. Çünki daha sonraki bütün izahlar bu ana məntiqin üzərində qurulub. Yuxarıdaki məntiq xətasını anlayanlar bu nümunədə açıq aydın xətanı müşahidə etdilər. Aqşin bəy Allaha inamı Taleyə inam kimi təqdim edib,ona qarşı yazıb. Bu bərabərliyin doğru olması üçün Aqşin bəy nə etməlidir? 1.Taleyin(qədərin) nə olduğun açıqlamalıdır. 2.Dini mətndən referans alaraq Allaha inanan birinin heçbir ictimai məsuliyyəti olmadığını ortaya qoymalıdır. Mən isə əslində bu xətanın haradan qaynaqlandığını görürəm. Bu xətanın kökü, din ilə adət ənənəni ayıra bilməməkdən qaynaqlanır. İslam inancı ilə İslam düşüncəsini ayıra bilməməkdən qaynaqlanır. Elə bu səbəbdəndirki İslam inancı inananlarını qucaqlayar,mömin deyər,müsəlman deyər.İslam düşüncəsi isə Şiə deyər,Sünni deyər ayrım edər.
  4. Aqşin Yenisey içib

    Aqşin Yenisey içmir"deyirdilər.Amma deyəsən gizlin-gizlin vurub,müsahibə verib,məqalə yazır. Bir müddət əvvəl Aqşin Yeniseyin bir yazısını oxudum.Aqşin Yenisey əvvəllər yaxşı şeirlər yazırıdı.Elə ki keçdi nəsrə,bərbad etdi hər şeyi.Hər müsahibəsində dinə toxunmadan keçə bilməyən A.Yenisey nəyin davasındadır anlaşılacaq tərzdə deyil.Sanki adam "at oynadan" R.Doukinzi xatırladır.Əvvəlcə beynində bir "Dəli dana" xəstəliyi yaradıb,başlayır tənqidə.Amma Aqşin bəy gecikib.Aqşinin indi etdiyi manipuluasiyaları,vaxtın Mirzə Cəlili İsgəndərin dili ilə edirdi.Bəs Aqşin Yenisey İsgəndər ola bilər mi? Əlbəttə ki,yox! Yazısından bir cümlə belədir."Necə düşünməyəsən bir qorxu ki,səni bu dünyada izləməklə qalmayıb,digər dünyada da təhdid edir." Sonra da bir başa dinlər yalandır.Ağaların, şeyxlərin qurduğu bir oyundur.Ancaq əsla heç bir əsas təqdim etmir.Kənardan baxanda bu cür poetik-alleqorik çıxış mənə "təkamül nəzəriyyəsi yalandır.Əgər yalan deyilsə,niyə meymunlar indi insana dönüşmür?" Ağılı kənara ataraq qurulan cümlələrlə eynilik təşkil edir.Çünki,hər iki tərəf,yəni Aqşin bəy də,digər tərəf də əsassız,dinləmədən danışırlar.Poetikanın təsirindən çıxıb,aydın düşünəndə əslində Aqşin bəy və yuxarıda Təkamül nəzəriyyəsi ətrafında çəkilən nümunə bölümünə daxil olan hər iki kəsim,yalanlarının doğrularla üz-üzə gəlib,tənqid obyektinə çevrilməkdən çəkinmirlər.Yəni pisdə olsa,tənqid olsun.Əslində biraz aydın başla düşünəndə aydınlaşır.Allaha,dinə qarşı çıxıb,"cəsarətli-aydın" adını almaqdan daha asan nə var.Düzdür,Aqşin Yeniseyin dediyi tipdə xurafatçı insanlar çoxdur.Amma hamısı mı? Bütün dindarlar mı? İngilislərdə belə bir məsəl var,"Bir qarğanın bəyaz olması,bütün qarğaların qara olmadığını sübut etməyə yetər." Və ya,bir yazıçın yersiz,bilmədən danışığı bütün yazıçıların yer bilməzliyi deyil.Aqşin bəyi o zaman alqışlayardıq ki,xurafata qarşı çıxmağa çalışarkən,bütün dindarları o kateqoriyaya qatmasaydı.Ancaq heç bir səmimi dindar A.Yenisey kimi nə yazıçıları,nə də inancsızların hamısını A.Yeniseylə eyni kateqoriyaya daxil etməz.Çünki,nə qədər ki, A.Yenisey sadəcə danışıqla gündəmin "kralı"olmağa çalışsa da,heç bir iş görməsə də,çox yaxşı işlərlə məşğul olan inancsızlar var.Bir də dindar yazıçılara toxunub keçir.Qismən də olsa kimlərin nəzərdə tutulduğunu təxmin etmək olur.Mən sadəcə Aqşin bəyin uğur qısqanclığı olduğunu düşünürəm.İndi gələk Aqşin Yeniseyin iddialarına. 1-Alın yazısına toxunur. 2-Azan insanı gözəlləşdirsəydi,(Əfqanıstandan danışır) İndi gələk tutarsızlığına. 1-Alın yazısı haqda danışarkən dindarları oturub,gözləyib,"alın yazımdır"deyən bir qrup kimi tanıdır. Belə bir sual çıxır ortaya.Bəs Aqşin Yeniseyə görə bütün iş görən,işləyən heç kəs dindar deyil mi? Qisa bir araşdirma etsək elm və digər sahələrdə əldə edilən nailiyyətlərdə, uğurlarda faiz çoxluğunun kimlərə aid olduğunu açiqca görə bilərik. Əgər sualın cavabı dindarlarda vardırırsa,onda Aqşin Yenisey sadəcə "dindarlar alın yazısı ilə barışmır"-deməli idi. 2-sualım hər kəsədir əslində.Ətrafınızda elə biri varmı ki desin "Azan məni gözəlləşdirir".Əsla yoxdur.Bəlkə bir yerlərdə "azan ruhu gözəlləşdirir deyən biriləri vardır.Amma A.Yenisey bunu xarizm gözəlliyi anlayıb deyəsən. 3-Dindar kəsləri bihuş,inancı isə "axmaqlıq"kimi tanımlayır.Bəs Aqşin bəyə özü kimi sadəcə eşitdiyini yazmaqla yetinən deyil,insanlığa böyük töfhələr verən dindar elm adamları sadalasaq,sizcə AXMAQ sözü öz təsdiqini kimdə tapır? Cavabı oxucuya buraxıram. Əsas isə diqqətsizliyinə "heyranam" bir məqaləsində dinlə inanc əlaqəsizdir,digər məqaləsində isə inacla dini ayırmır. Sonra isə İslam ölkələrinin vəziyyətinə diqqət çəkərkən,diqqəti maddi,iqtisadi duruma çəkir.Belə bir sual yaranır.Bəs bir zamanlar 8-13-cü əsrlərdə müsəlmanların "Qızıl Dövr"ünü yaşadığına nə deyəcək? -" O zaman din yaxşı idi, indi pisdir"deyəcək? Əgər məsələ maddi,iqtisadi vəziyyətdirsə,taksiləri ferrari olan Ərəbistana nə deyir Aqşin bəy? Əgər mövzunu cahillik olaraq nəzərdə tutursa,Ərəbistanı müdafiə edəcək deyiləm.Saydığımız 3 arqumenti təqdim edib,sonra "Allah yoxdur,din yalandır"-qərarına gəlir Aqşin bəy. Yazdığı heç bir arqumentinin tutarı olmadığını gördükdə,əksər inancsızlar kimi,"bəs din əsarətdə saxlamaq deyilsə,bu qədər aldadılan,din adına öldürülən insanları,İŞİD-i görmürsünüz mü?" sualını verə bilər Aqşin bəy.Cavabsa çox sadə. Məgər bir gerçəkliyin yanlış istifadəsi,o gerçəyin yanlışlığımı deməkdir? Darvinizm adı altında təkcə Çin sosilaizmində milyonlarla adam öldürüldü.Ən az bir o qədəri kütləvi aclığa məruz qaldı.Bu elmi bir nəzəriyyənin adınının qüsurudur demək olar mı? Əlbəttə yox.Bu Mao Zedunun məqsədli istifadəsi idi.Elə K.Marksda bir dəfə öz çıxışı zamanı Marksist olmadığını deyirdi.Əgər Aqşin bəy də dinin deyil,xurafatçıların tənqidinə qalxsa,eşitdiyini yazmasa,həqiqətən olanı yazsa,bizdə alqışlayardıq. "Biz hər şeyi bir qədərlə (ölçü ilə) yaratdıq"-Quran "Biz hər kəsin qədərini öz əməyinə bağladıq" -Quran. Qədir Vahabzadə.
  5. Mutsuzluğu xoşbəxtliyindən çox olan bir insan niyə yaşayır? Niyə göz görə görə zərər etdiyi halda belə bir sərmayə qoyur, həyatda qalır? Ağlına ilk gələn "yaşama instinkti" cavabı, "niyə yaşayır?" sualına deyil, "necə yaşayır?" sualına cavab ola bilər, çünki insan yaşama instinkti sayəsində həyatda qalır lakin bu yenə də "niyə yaşadığı" probleminə bir cavab təşkil etmir. Mutsuzluğu xoşbəxtliyindən, aldığı zərər faydasından çox olan bir insanın yaşamağı davam etdirməsi üçün ancaq və ancaq irəliyə dair bir qazanc gözləntisinin olması lazımlıdır. İçərisində axirət inancı olan bir dininiz varsa bu, irəliyə dönük bir qazanc gözləntinizin olduğu mənasını verər. Və mutsuz olsanız belə, bundan daha çox xoşbəxtliyə yönəlik bir sərmayə verdiyiniz üçün vermiş olduğunuz yaşamaq qərarı "şüurlu" dur. Lakin, əgər ölümdən sonra yox oluşa inanırsınızsa və üstəlik mutsuzluğunuz (və ya faydanız, sizi həyatda tutmağa itələyən o şeyin adı hər nədirsə) ağır gəlirsə, bu vəziyyətdə "niyə yaşayırsan" sualına verəcəyiniz heç bir məntiqli cavab ola bilməz. Qadın, sevgi, eşq, övlad, pul, güc kimi şeylərin gözəl olduqlarını təbii ki qəbul edirəm. Lakin mənim kimi xoşbəxt ola bilmə eşiyi zəif olan depresif tipləri həyatda tutmağa yetəcək qədər güclü motivasiya deyil bunlar. Çünki həm bunların sonu var, həm də bunların təmin etdiyi o sonlu xoşbəxtliyə çatmaq üçün həddindən artıq çox mübarizə aparıb acı çəkməyin lazımdır. Və öldükdən sonra yox olacaqsa, bunların da heç bir mənası qalmır. Şans əsəri gəldiyim bu həyatda boş yerə acı çəkmiş oluram. "Budur yaşadıq getdi, gözəl xatirələrimiz də yanımıza kar qaldı" düşüncəsi, söyləyənin belə inanmadığı bir yalandır, çünki o gözəl xatirələr üçün o qədər acı çəkdin ki sən, belə bir ticarəti karlı görən canlının axmaq olması lazımdır. O canlı növünə də mən "axmaq insan" deyirəm. "İnsan belə olmalıdır, belə etməlidir" deyə danışırsınız, eyvallah gözəl təsbitlər də edirsən, lakin "yaxşı bəs nə üçün? Nə uğruna?" deyə sorduqlarında heç bir qənaətbəxş cavab verməyin mümkün deyil. Çünki ölümdən sonra yox oluruqsa, heç bir şeyin mənası yoxdur. Bu "niyə yaşayırıq?" sualına cavab verməyə çalışan və nə hikmətsə intellektual dairələrdə çox da qəbul görən birindən danışım sizə.Ağ qara fotoşəkilində axmaq bir sözünə caps edildiyində belə ən az 10 like alma zəmanəti olan daydayın birinin tapdığı həlli izah edəcəm sizə. Bəhs etdiyim bu "niyə yaşayırıq?" və ya "niyə çalışıb çabalayırıq?" sualına cavab verməyə çalışan daydaylardan biri Nietzsche`dir. Nietzsche'yə görə insanın yaşamaq məqsədi üst insana çatmaqdır, Həyatın bütün mənası budur. Üst insan da bildiyin ağıllı, gözəl, istedadlı və ən əhəmiyyətlisi "güclü" insandır. Bütün insanlıq; hər doğulan körpə "üst insan" olana qədər bu məqsəd uğrunda çalışmalıdır. Və bu məqsəd uğruna hər kəs potensialını sonuna qədər zorlamalıdır. Dünya tamamilə bu üst insanlarla dolmalıdır. Təbii ki mənim Nietzche`ni ələ alma səbəbim insanlara təqdim etdiyi bu dünyəvi məqsəd deyil. Yoxsa Nietzsche'yə gələnə qədər insanlara bu dünya çərçivəsində "məqsədimiz aha budur, bunu etməliyik, bunu etməliyik" deyən bir çox adam var. Yalnız bunların böyük əksəriyyəti təbii olaraq "Niyə?" sualına cavab verə bilməmişdir. Nietzsche isə, özünə yönəldilən "hə madamki, bu dünyanın sonunda yox olacağıq, yaxşı bəs niyə üst insanı yaratmaq üçün bu qədər zəhmətə girək, potensialımızı sonuna qədər istifadə edək,nə üçün dayı? Sənin digərlərindən fərqin nədir?" sualına bir cavab verməyə çalışmış və o cavabı verməyi bacarmışdır. Ona görə bu dayday üzərindən bir şeylər izah etməyə çalışacam sizə. Nietzschenin "niyə?" sualına verdiyi cavabı öyrənəcəyik indi : Bəzək olsun deyə qoymuram bu fotoşəkilləri, oxu sadəcə dostum oxu. Nietzsche "bu dünyadan başqa dünya yoxdur" ön qəbuluna sahib biri olaraq "Niyə yaşayaq, niyə çabalayaq,niyə dayım?" sualına verəcəyi adam ağıllı bir cavab olmadığının çox gözəl şəkildə fərqindədir. Nietzsche elə Xristian bir ailədə böyümüş ortalama qərbli ateist kimi və ya müsəlman bir ailədə böyümüş şərqli ateist kimi bu suala bir az oradan, bir az buradan qırpma bir cavab verə bilməyəcəyinin fərqindədir. Nietzsche elədir "çünki insan olmaq bunu tələb edir (nə?,nə?)" Və ya "sabahımızın uşaqlarına gözəl bir dünya buraxmalıyıq (dayı mən ölüb yox oluram, mənə nə?)" Kimi ortabab axmaq cavabların özünü belə təmin edə bilməyəcəyinin fərqindədir. Bu yuxarıda göstərmiş olduğum hissədə ,-məntiqli bir cavab verə bilməyəcəyini bilən Nietzsche, bütün mistiklər kimi "hər kəs anlaya bilməz, yalnız çox az insan anlayar" düsturuna müraciət edir. İndiki vaxtda "Bu sualı dünyada yalnız 3 adam cavablaya bildi" başlıqlı mənasız Facebook paylaşımlarını belə daha böyük bir diqqətlə oxuyan və dərhal özünü sınamağa girişən axmaqlar isə içlərindəki seviyyəsiz kompleksiləri üzündən bu düstura həmişə mükafat vermişdirlər. Hər nəysə, indi Nietzschenin o huşunu itirib bayıldıqtan sonra insanlığa söyləyəcəyi ülvi cavabı öyrənək, niyə üst insan olmaq üçün çabalamalıyıq bilirsənmi, buna görə: Nietzsche'ye görə bu dünyada olan hər şey, sonsuza qədər yenidən olacaq. Misal sən 15 yaşında velosipeddən düşdün, 53 yaşında işindən təqaüdçü oldun, 68 yaşında prostat oldun və 72 yaşında öldün deyək. Ölər ölməz yenidən bu dünyaya gəlib, bütün bu yaşadıqlarını istisnasız təkrardan yaşayacaqsan, yenə 15 yaşında velosipeddən yıxılıb 68 yaşında prostat olub 72 yaşında öləcəksən. Sonra yenidən dünyaya gəlib bütün bunları təkrardan yaşayıb öləcəksən və yenə, və yenə, sonsuza qədər bu belə gedəcək. Eyni şey dünya və kainat üçün da etibarlı olacaq, səninlə birlikdə onlar da belə sonsuz dəfə bitib, sonsuz dəfə yenidən başlayacaqları bir döngü içindədirlər. Nietzschenin yalnız "niyə" sualına cavab verə bilmək üçün harasındansa uydurduğu bu şeyin adı "Bengi Dönüş" dür ki, belə qalxmış ehtirası endirəcək iticilikdə və ciddilikdə bir adı görən də bunu çox əhəmiyyətli, çox dahiyanə bir şey olduğunu zənn edər. İndi belə axmaq bir şeyə inanmağı keçdim, bunu bir qıdım ciddiyə belə ala bilərsinizmi orasını bilmirəm. Lakin yenə də Nietzsche "niyə?" sualına bir cavab vermişmidir? Bəli cənablar, vermişdir. Fərz edək Nietzschenin harasındansa uydurduğu bu bəngi dönüş bir gerçəkdir və hər kəs də bu həqiqətin fərqindədir. Budur indi ağrılara dözmək, mübarizəyə girişmək, üst insanı yaratmaq və yaşamaq üçün etibarlı bir "səbəb"iniz var. Belə ki: 1. Bu fikirdə "sonsuzluq" vardır. Yox olmaq, qaçıb getmək yoxdur. İstəsəndə istəməsəndə içindəsən bunun, həm də sonsuza qədər. 2. Bu fikirdə amma elə amma belə bir "haqqın olanı almaq" vardır. Belə ki, o sonsuz həyatın bir dənəsində necə yaşamışsanız həmişə elə yaşayacaqsınız. Bu səbəblə bütün həyatlarında (yəni sonsuza qədər) necə yaşamaq istəyirsənsə, bu həyatında da elə yaşamaq məcburiyyətindəsən. Sonsuzluq və haqqın olanı almaq. Nietzschenin "Niyə yaşamalıyıq?" sualına cavab vermək üçün nə etdiyini fərq etdinmi? Dayday getdi axirət versiya 2.0'ı yazdı cənablar. Bu həyata məna qatacaq tək yol olan axirətin, "sonsuzluq" və "ədalət" xüsusiyyətlərini aldı, sənə özüncə yeni bir səbəb təqdim etdi. Budur Nietzsche`nin "niyə?" sualına verə bildiyi cavab. Ki eyni Nietzsche bir də axirət inancına sahib Xristianları nəzərdə tutaraq "oo qardaşlarım, sizə bu dünyanın kənarını vəd edənlərə inanmayın" filan da deyirdir. Ay dayı, sən də sonsuz bir həyat vədetdində, yalnız harandansa uydurduğun kapriz nəticəsində o sonsuz həyatın bu dünyada və təkrar təkrar eyni şəkildə olmasına qərar verdin dayım, arada başqa nə fərq var? Bu Nietzsche'ye sonra geri dönəcəm amma mənim məsələm bu dayday da deyil. Sizə Nietzsche üzərindən izah etməyə çalışdığım şey budurki; həyatın və həyatda olan hər hansı bir şeyin bir mənası ola bilməsi üçün, həyatının bir sonu olmaması lazımdır. Əgər ölümdən sonra yox olacağını söyləyib, bir də insanlara "məqsədimiz budur" desən, sənə "niyə?" deyə sorarlar. O "niyə?" sualına bir cavab tapa bilmək üçün də belə mistik cavablara yönələr və tənqid etdiyin fikirləri qəbullanmış olarsan. Çünki "ölümdən sonra yox oluruq" qəbuluyla bu suala cavab vermək mümkün deyil. Bir şeylərin məna qazana bilməsi üçün və o məna uğrunda çabalaya bilmək üçün, həyatının sonsuz olması da kifayət deyil. Eyni şəkildə o həyatın müddətində etdiklərinin, sonsuz həyatına təsir etməsi də lazımdır. Yoxsa 4 və 5 yaşlarındakı uşaqlarını "Baxaq hansınız südünü əvvəl bitirəcək?" deyə yarışdıran və sonra da "Afərin Qəzənfər sən qazandın, amma olsun mən ikinizə də şokolad verəcəm " deyib ikisini də mükafatlandıran ananın apardığı "mənasız" yarışma kimi, sən də mənasız bir həyat anlayışı təqdim etmiş olarsan. Bu, tasavvufun və digər panteizm inanclarının təqdim etdiyi "hər şey Allahdır, hər şey ən sonunda Allah ilə bir olacaq" anlayışından fərqli deyil. Bu vəziyyətdə mənim kimi depresif tiplər yenə "ee yaxşı o zaman, madam hər cür yırtırıq, niyə çabalayaq ki?" deyə soruşacaqlar. Qəzənfərlər isə ümumiyyətlə "ala qazanmaq üçün o qədər çabaladım, bunun boş yerə olmaması lazımdır" düşüncəsiylə ora burasından yeni şeylər uyduracaq və o səylərini rasyonazilə etməyə çalışacaqlardır. Həm ölüncə yox olacağını söyləyib həm də həyatının bir mənası olduğunu iddia edən hər kəs Qəzənfərdir. Nəhayət Nietzsche`nin bu bəngi dönüş deyilən axmaq fikri, tamamilə öz fərdi arzusu olan "üst insan idealı"-nı insanlara mənalı göstərmək üçün uydurduğu bir şeydir. Çünki təkrar söyləyirəm, bu həyatın mənası ola bilməsi üçün lazımlı 2 anlayış bunlardır: "Sonsuzluq" (yəni bu həyatdan sonra bitməyəcək olan sonsuz bir həyat) və "Ədalət" (yəni bu həyatında etdiklərinin, sonsuz həyatına mənalı bir şəkildə təsir edəcək olması). Bunları insan oğluna təqdim edən yeganə yol axirət inancıdır. Nietzsche də həm axirət inancını inkar edər, həm də "niyə?" sualına cavab verə bilmək üçün gedər axirət inancından copy-paste edər. Və bir az da Budizm'deki Samsara Çarxı'ndan ilhamlanaraq, özündən uydurduğu bir "bəngi dönüş" sistemi yaradır. Deyil Nietzsche, kim olursan ol, öldükdən sonra yox olma inancına sahibsinizsə əgər, insanlara "məna" deyə soxuşturacağın şey yenə bu kimi fərdi kaprizləri və özündən uydurduğun istəklərin olacaq. Çünki bu tənliyin axirət inancı xaricində bir həlli yoxdur. Mənim bu Nietzsche`də təqdir etdiyim tək şey mərdliyidir. Çünki ölümdən sonra yox olacağı inancına sahib insanların %99'unun etdiyi kimi "niyə yaşayırıq?" sualına cavab verərkən burcutmamışdır. "Çünki insan olmaq bunu tələb edir", "çünki empati", "çünki sevgi", "çünki artma və soyun davamı" kimi yox olacaq bir insanın heç də q*zunda olmayan şeyləri həyat məqsədiymiş kimi göstərmə qəflətinə düşməmişdir. Bunların məntiqsiz olduğunun fərqindədir. Gələk bir digər məsələyə, əxlaq məsələsinə. Əxlaq sözündən də çox soyuduğunuzu bilirəm cənablar, çünki əxlaq dedikdə ağlına din mədəniyyəti və əxlaq məlumatı gəlir, ya də nə bilim böyüklərin qarşısında ayaq ayağın üstünə atmamaq kimi şablon və ümumiyyətlə sağ yanağında 25 kiloqram et xalı olan daydaylar tərəfindən sənə verilən ədəb dərsləri gəlir. Yox cənab, əxlaq dediyim budur: Elə olurki haqsızlığa uğrayınca canın yanır, qışqırırsan və digər insanların dəstəyini axtarırsan, bax odur əxlaq. Sən nəyə əsaslanaraq digər insanların dəstəyini istəyirsən? Təbii ki əxlaqa söykənərək. Hər haqqını axtarışında eyni zamanda bunu demiş olursan sən: "Baxın mənə pis şeylər etdilər, bu sizin əxlaq anlayışınıza də tərsdir, ona görə məni dəstəkləyin". Bu məsələni sizə konkret nümunələr üzərindən izah edəcəm. Bir mövzunu rol model alıram əxlaq məsələsini izah etmək üçün: Gel indi mənimlə: Bunlar bacı qardaşdır. Bunlar da ana oğul. Ensest əlaqəni bizim cəmiyyətimizdə danışmaq və ya müzakirə etmək mümkün deyil. Yalnız mühafizəkarları saymıram, onların çoxuyla onsuz da heç bir şeyi müzakirə edə bilmirsən, onları bir keç,sekulyar və şəhərli insanımızla da ensesti müzakirə etmək mümkün deyil. Çünki bu tiplər "niyə ensestə qarşıyıq?" sualına daim Qəzənfər tipli mənasız və təhrif edilmiş cavablar verirlər, halbuki ensest əlaqəyə qarşı olmaq üçün heç bir səbəbləri yoxdur. Qəzənfəri də hardan uydurmuşamsa düşmür dilimdən . Bütün Qəzənfərlərin ortaq xüsusiyyəti olaraq bu sürüşkən yoldaşlar mövzu ensest olunca dərhal özlərindən bir istismar, bir təcavüz, bir zorakılıq uydururlar. Bütün mövzunu oraya çəkərək "təcavüzə və zorakılığa qarşıyam" təəssüratı yaradırlar və yaxşı bir insan olaraq həyatlarına davam edirlər. Halbuki buradakı məsələ iki insanın azad şəkildə öz arasında yaşadığı ensest əlaqəyə niyə qarşı olunduğudur. Bak yuxarıdakı qardaş və bacıya,öz istəkləriylə davranırlar və çox da kefləri yerindədir. Yenə sözü dolandırma həvəsində olan Qəzənfərin ağzından alım mən o sözü; bu ikisi birləşib xəstəlikli uşaq da dünyaya gətirməyəcəklər deyək. Yəni uşaq dünyaya gətirməyə qərar versələr əvvəl genetik testləri etdirəcəklər, xəstəlikli uşaq doğma ehtimalı varsa da uşaq fikrin ləğv edəcəklər qorunacaqlar. Yalnız zövq üçün birlikdə olacaqlar. Belə bir vəziyyətdə ana ilə uşağın, ata ilə qızın, və ya iki qardaşın arasındakı cinsi əlaqəyə qarşı çıxmaq üçün tək bir etibarlı və məntiqli səbəbiniz yoxdur. O halda niyə ateistlərin çoxu ensest əlaqəyə qarşıdır? Çünki əxlaq anlayışlarının mənasız olduğunu tam həzm etməmiş vəziyyətdədirlər. Bunun xaricində də heç bir izahı yoxdur. Hələ hələ Yerli ateistlerin ensest əlaqəyə qarşı göstərdikləri reaksiya, qərbli ateistlərdən daha da sərtdir. Bunun səbəbi də yerli ateistilərin varoş olmasıdır. Yəni müsəlman bir ailə tərəfindən yetişdirilib müsəlman bir cəmiyyətdə böyüyən yerli ateistin əxlaq anlayışı, əslində o rədd etdiyi dindən bəslənir. Yerli ateist din ilə sekulyarizm arasında orta yolu tapmağa çalışan, lakin ikisini də həzm etməmiş, xaraktersiz, hardan baxsan bax axmaq, mənasız fərdi istəklərə və kaprizlərə dayanan bir əxlaq anlayışına malikdir. Hələ hələ "iki yetkin insanın azad şəkildə yaşadığı əlaqə" prinsipiylə homoseksuallığı da müdafiə edən bir insanın, gedib ensestə qarşı çıxması tam bir məntiqsizlik nümunəsidir. Şəxsi kaprizlərlə təyin edilən axmaq əxlaq anlayışının möcüzəvi bir nümunəsidir. Din olmadan ensest əlaqə üçün "əxlaqsız", "pis" və ya "səhv" demə imkanınız yoxdur. Ensest əlaqədən xoşlanmır ola bilərsiniz, lakin bu sizin ensest əlaqəni "pis" olaraq təyin etməyiniz üçün kafi deyil. Çünki nə əxlaq, nə də pislik fərdi istəklərə dayandırıla biləcək şeylərdir. Bir başqa deyişlə; dünya sənin kayfının kefinə görə dönmür əziz qardaşım. Əxlaqı heç bir yerə dayandırması mümkün olmayan Qəzənfərin bir digər əks hücumu da bu olacaq: "Təkamül teoremi bizə niyə ensestin pis olduğu haqda açıqlama verir" Son günlər Qəzənfər kimi düşünənlər tərəfindən yazılıb pozulan bir iddiadır. 1.Əvvala bu haqda heç bir məhşur elm jurnalında (Nature,Scientific American kimi) belə bir məlumat yoxdur.Bu yenə Qəzənfərin, görəsən bu dindarları necə darmadağın edim məntiqi ilə axtarıb tapdığı mövzuyla əlaqəsi olmayan bir izahdır. 2.Bir anlıq bunu unutduğumuzu varsayaq.Bu yenədə bir şeyə niyə pis dediyinizin təməli deyil hörmətli cənablar. Sən qeyd edirsənki evrimsəl(təkamül) səbəblərə görə qan qohumluğun olan insanlara qarşı cinsəl istək iyrənc,pis gəlir. Aha məndə sənə bunu izah etməyə çalışıram, o duyğuya pis dəməyindəki səbəb nədir? Bax məsələn: Xəbərin başlığı "Atamdan hamiləyəm və bir-birimizə çox aşiqik". Bir neçə il əvvəl çox gündəmdə idi bu mövzu, bu ata-qız aralarında "Genetik Cinsi Çəkim" olduğunu iddia etmişdilər. Məsələ burasındadır ki, bunlar bir birilərini istəyirlər və bunlar kimi yüzlərlə insan da həmçinin. İstəklərində hər hansı iyrənclik də hiss etmirlər. İndi Qəzənfərə sual verirəm. Bunlar sənin gözündə niyə pisdir. Bax hər hansı evrimsəl səbəbdən qaynaqlanan iyrənclik,qəbul olunmazlıq hissi də yoxdur aralarında. Bunların birlikdə olmasına niyə pis baxırsan ay Qəzənfər? Qəzənfərin bunun kimi onlarla problemi var, nekrofiliyaya(ölü ilə sevişmək) da qarşı çıxır bu bəylər. Birisi gedib ölünü yalayır, bu bəylərdə deyirki pisdir,dözülməzdir. Nə səbəbə pisdir? Halbuki din olmadan məntiqli və mənalı bir əxlaq sisteminin qurulması mümkün deyil. Din olmadan qurulmağa çalışılan hər əxlaq sistemi, fərdi istəklər üzərinə şəxsi istəklər olacaq. Dindən əlaqəsiz bir əxlaq fəlsəfəsi çıxarmağa çalışan hər filosof öz fərdi istəkləri üzərinə bir etika uydurmuşdur, dindən əlaqəsiz bir əxlaq çıxarmağa çalışan hər cəmiyyət də yenə öz vərdişlərini (yəni yenə istəklərini) ümumi keçərli əxlaq qanunlarıymışcasına dayatmışdır. Halbuki sonunda yox olan bir dünya həyatında, insanların müəyyən etdiyi əxlaq qaydalarına riayət edilməsi üçün "ictimai fayda" xaricində heç bir məntiqli səbəb yoxdur. Yəni cəmiyyətdən xariclənməmə, bəyənilmə, etibar görmə və etdiyiniz əxlaqlı davranışlar qarşılığında cəmiyyətdəki digər şəxslərin də sizə nisbətən əxlaqlı davranacaq olmaları kimi təmin edəcəyiniz ictimai faydalar vardır. Lakin bu kimi ictimai faydaları, cəmiyyətin əxlaq qaydalarına uyğun gəlmək üçün görməyənləri cəzalandırmaq üçün heç bir məntiqli səbəbiniz yoxdur. Bu ən "ağır cinayət" gözüylə baxdığınız hərəkətləri edənlərə qarşı belə bir sanksiya tətbiq etmənk haqqına sahib deyilsiniz. "Nə əlaqəsi var, mən kimsəni gedib zorlamıram" deməniz həm yalandır, həm də səthi bir rasyonalizə etmə səyidir. Çünki siz əxlaq qaydalarınızı çoxdan fərdi arzu və istəklərinizə görə şəkilləndirdiz və insanları ictimai fayda təmin etmələri üçün sizin öz istəklərinizdən ibarət o əxlaq qaydalarına uyğun gəlmək məcburiyyətində qoydunuz. Belə bir vəziyyətdə iddia etmiş olduğunuz "təzyiqçi olmama, məcburedici olmama" rəftarı yalnız səmimiyyətsiz bir yalandan ibarət qalacaq. Məsələn bayaqki Qəzənfərin iddiasını xatırlayaq. Biyaloji səbəblər deyə bilərik qısaca.Ona qalsa ayna neyronları var. Məsələn bir yerinizin kəsilməsi ilə, kəsilməsini düşünmək beyində eyni bölgələri tətikləyir. Bu səbəbdən birinin əli kəsildiyi zaman sizdə əliniz kəsilmiş kimi hiss edirsiz. Ama heç bir ağlı başında olan biyoloq və filosof bunu əxlaqın açıqlaması olaraq mənimsəməmişdir. Çünki biri çıxıb 9 yaşlı uşağa təcavüz edəcək sonrada deyəcək ki, mənim neyronlarım var və sənin kimi hiss etmirəm. Mən öz içimdəki neyronlara görə hərəkət edirəm. İndi Qəzənfərə növbəti sualımı verirəm: Sən hansı haqla bu təcavüzkarı məhkəməyə çəkəcəksən? Sən hansı haqla cəza verəcəksən buna? Əgər sənin ölçü götürdüyün biyaloji məlumatlardırsa,adam səmimi şəkildə deyirki neyronlarım var və sənin kimi hiss etmirəm. Deyəcəkki təbiətdə bir sürü heyvanda homoseksuallıq var,ensest var, məndə bir heyvanam və bu mənim neyronlarıma görə normal bir şeydir. Belə olan halda o adamı həbs etməyə,cəza verməyə heç bir haqqın yoxdur. Çünki sənin əxlaqının təməli biyoloji təməldirsə, o təcavüzkar da öz biyaloji təməlinə görə davranıb.Hə Qəzənfər, biyalogiyadan əxlaq çıxarmağının nəticələri ilə üzləş. Siz öz arzularınızın arxasınca qaçırsızsa, güc istəyən, vəhşilik istəyən, xaos istəyən insanlar da öz arzularının arxasınca qaçabilməlidirlər. Bu insanlara bu haqqı tanımamaq və etdiklərinin "səhv" olduğunu iddia etmək üçün heç bir "mənalı" səbəb yoxdur ortada. İndi bizim Nietzsche'yə geri dönək. Bu dayday da eynilə bu yolu izləyərək "buraxın güclülər istədiklərini etsin" demişdir. Onsuz da ortada heç bir şəkildə teməlləndirilməsi mümkün olmayan axmaq əxlaqi davranışlar varsa, o halda güclülərin bu axmaq əxlaqi mübarizəyə girib vaxt itirmələri üçün heç bir səbəb olmamalıdır. Və güclülərin məqsədlərinə daha asan çatmaları lazımdır, niyə buna maneə olaqki? Nietzsche sosial darvinizm ilə eyni şeyləri söyləyir və sosial darwinizmı qarşı çıxdığı qisim budur: Təbiət hər zaman güclü olanı ayaqda tutmaz, bəzən zəifləri də qoruyur. Bizim "ən uyğun olanı" deyil, "ən güclü olanı" dəstəkləməyimiz lazımdır. Misal Nasizm, Nietzsche`dən çox təsirlənmişdir. Əlbəttə Nietzche'nin "üst insan" ilə nəzərdə tutduğu Almanlar filan deyildi. Bu dayı üstünlüyü millətdə və ya irqdə görmürdü, faşistlər yalnız bu qisimdə bir dəyişikliyə gedərək öz irqlərini izzətləndirdilər. Lakin Nasistlərin etdiyini, bütün dünyadan çıxan və bir şəkildə bir araya gələn "üst insan ordusu" etmiş olsaydı, Nietzschenin tam olaraq öyrətdiyi şeyi etmiş olacaqdılar. Əgər hər kəs öz şəxsi arzularını əxlaq deyə dayadırsa, elə isə bu üst insanların da öz arzularının arxasınca qaçmamaları üçün heç bir səbəb yoxdur, hansı səbəb ilə qarşı çıxacaqsan ki? Bu insanlara qarşı çıxmaq üçün heç bir mənalı səbəbiniz yoxdur. Qeyd: Oxuyanlara geçmiş olsun
  6. Arvind Borde, Alan H. Guth,Alexander Vilenkin Kosmoloji Enstitüsü, Fizik ve Astronomi bölümü Tufts Üniversitesi, Medford. Tabiat İlmleri bölümü Southampton Koleji.Nükler İlm ve Fizik bölümü için Teorik Fizik merkez Laboratuarı Massachusetts Teeknoloji Enstitüsü, Cambridge. Birçok şişirilmiş uzay zamanlarının, zayıf enerji şartlarını ihlal etmesi muhtemel bi durum bu konuda esas varsayım ise Tekillik teoremleridir. Burada basit bir kinematik argüman sunuluyor- enerji durumunun gerekmemesi. Şişen ya da yeterince hızlı genişleyen bir kozmoloji model uzay zamanda ifade edilen geçmiş yönergede 4 vektörlü noktadaeksik olmalıdır.ÖzellikleHubble Parametresi integrali üzerinde gereğinden fazla geçmişe dönük veya gereksiz geodesik bir sınır elde ediyoruz.Dolayısıylaenflasyonmodelleri fizik kuralları gerektirir. Diğer yandan bakarsak enflasyon uzay zamanının enflasyönel bölgesinin geçmis sınırını tanımlıyor. I.Giriş. Enflasyonun kozmolojik modellerigenel olarakgeleceye doğru sonsuzdurlar.Bu modellerde,Evrenpost-enflasyonist, durğun enflasyon mevcut olantermalleşmiş bölgelerden ibaretdir. Yer değiştiren koordinatlardatermalleşmiş bölgeler zamanlabüyüyerekyeni termalleşmiş bölgelerle birleşir. Sonuç olarak birlikte hareket eden enflasyönel bölgelerin hacmi t → ∞ olarak kaybolur.Bununla birlikte,enflasyönel bölgeler o kadar hızlı genişler kifiziksel hacimler zamanla katlanarak büyür.Sonuç olarakEvren tamamiletermalleştiyi an bir zaman anlayışı yoktu.Bu tür uzay zamanlarındaEvrenin sonsuz olup olmadığını sorgulmak doğaldır. Eğer öyle olsaydı, sonsuz inflasyon mevcud olan Evrenin ilk tekillik olmayan modelini sağlardı. Böylelikle, Evren oluşmazdı sadece var olurdu. Bu olasılık enflasyonun ilk günlerinde beri tartışılmıştır. Ancak, kısa sürede fark edildi ki bu ideya Sitter uzayı tarafından tanımlanan enflasyon evreninin en basit modellerde uygulanmamalıdır. Enflasyönel uzay zamanlarının jeodezikolarak eksik kalmasını gösteren daha genel teoremler kanıtlandı.Bunların en önemli varsayımlarından biri bu teoriler enerji momentum tensörleri zayıf enerji şartlarına uyuyor. Aynı zamanda bu şart bilinen bütün klassik madde formlarına uyğun. Sonradan ortaya çıkan çalışmalar bu şartın enflansyönel modellerde kuantum effektler tarafından bozulduğunu gösterdi. Bu bozulmalar Habble parametresinin artması neticesinde kuantum dalğaları yüzünden meydana çıkıyordH/dt > 0 olduğu zaman bu uzay zamanları ve dalgalanmaları tahmini bi şekilde lokal ve yüzeysel olmasına olanak sağlıyor .H-de böyle yükselen dalgalanmalar kaotik inflasyonun gelecek-sonsuzluk anlayışı için önemlidir. Böylelikle, zayıf enerji durumu genellikle sonsuz enflasyönel evrende ihlal olunuyor. Bu ihlaller kendi kendine enflasyonun mümkünlüyünün olağan olmasını kılıyor ve bu başlanğıc tekillik için ihtiyaçları eliyor. Biz bu durumun olmadığını tartışıyoruz.Aslında biz genel durumun Sitter uzayında çok benzer olduğunu gösteriyoruz. Sezgisel sebepler Sitter inflasyonu geçmiş-sonsuz olamadığının nedenidir. Tam Sitter uzayında katsal genişlenme katsal küçülmeden önde gidiyor. Böyle küçülme fazaları standart enflasyönel modellerin parçası değil ve enflasyön fiziğiyle davamlı olarak görünmüyor. Eğer termallaşmış bölgeler küçülen uzay zamanlarında bütün üsullarla geçmiş sonsuzluğa doğru şekillene bilseydi, bütün evren enflasyönel genişlenme başlamadan önce termalleşirdi. Bizim analizlerimizde uzay zamanlarını göz önünde bulundurarak böyle küçülen fazaların mümkünlüyünü dahil etmeyeceyiz. Geçmiş bölgeler ortalama genişlenme şartlarına uyuyorlar . Bu demek oluyor ki ortalama genişlenme oranı geçmişde 0-dan büyük idi Hav > 0 H-ın uygun tanımıyla ortalama genişlenme şartları geçmiş eksikliklere işaret ediyor. Genişlenme termini ve jeodesik kongrüansların davranışıyla alakalı küçülme gerçekleştirmek önemlidir. Uzay zamanını bir noktada genişlendiyini demek anlamsızdır, her hangi bir noktanın çevresinden bu yana genellikle istenilen oranda genişlenen ve ya küçülen kongrüansler inşa ediliyor . Buna karşın biz görüyoruz ki eğer biz tek bir kongrüansın pozitiv orta genişlenme oranının bazı spesifik bölgeler boyunca mevcut olduğunu farz edersek basit olmayan sonuçlar bazı neticelenmelere sebep ola bilir. Enflansyön modelinin geçmişi spekülasyon konusu olmakla beraber, enflasyönel denklemler geleceyin bir çok özelliklerine uygulanmasıyla tartışmasız şekilde sonuca ulaşıla bilir. Enflasyönün standart resmine esaslanarak bütün fiziki miktarlar H ölçeyinde yavaşlıyorlar. P-nin her hangi bir noktasının çevresindeki enflasyönel bölgelerde tahmini olarak homojen izotropik ve düzeysel yüzeyi olan seçiliyor. Bunlar rasgele evrimin standart analizi içinbaşlama noktası gibi yardımcı oluyorlar. Genişlenmenin basit örneği haraketli jeodeziklerle belirleniyor x = const Eş zamanlı H-le kongrüansın ölçümü H >∼ p (8π/3)Gρ0 ρ0 -potensyel enerji fönksyönünün enflasyönel kısmının minimum enerji yoğunluğu Bu kongrüans P konisinin gelecek ışığını gizliyor. Büyük dalgalanmalar H-ı negativ değerlere yönlendiriliyor böyle dalgalanmalar oldukça nadirler. Enflansyön verilmiş her hangi bir noktada bitiyor buna karşın bir çok jeodezikler aşındırıcıları gelişterene benziyor. Parçalar galaksi ve kara delikleri oluşturuyor. Enflasyönü tanımlamak gerekirse bu geçmiş dahilinde sonsuzdur ve P-nin geçmişi geleceğe yönelik enflansyönel bölgeler gibi görüne bilirdi, bu o anlama geliyor ki kongrüanslar nadir dalgalanmalar istisna her yerde genişlene bilir ve bu geçmiş boyunca tanımlanıyor. Kendi teoremizi ispatlamak için çok zayıf hipotezler uyğun bulunuyor bunlar kongrüansın Hav > 0 şartını talep ediyor.Biz sonuçunhomojen izotropik ve uzaysal düz yüzeylerde vakalarda nasıl orataya çıkmasını örneklerle anlatırsakdevamlılık bazı geçmişe istikametlenmiş 4 vektörlü alanda ve ya jeodeziklerde tanımlanıyor. 2-ci bölümdeargumentin gidişatına biz ışık tutduğumuz zaman görüyoruz ki tamamlanmamış jeodeziyin anlamı bununla alakalı afin parametrleşmeden kozmolojik yayılan ve görülebilen ışığın elektromanyetik tayfın kırmızı yönüne yaklaşmasına doğrudur. 3-cü bölümde biz kendimizin esas bağımız model argumentini sunuyoruz. 4-cü bölümde biz kendi sonucumuzun bazı dikkat çekici mümkün olan ilavelerini ve yorumları sunuyoruz IIBasit model. Metrik birimlerle olan modeli göz önünde bulundursak ds2 = dt2 − a 2 (t) dx2 Öncelikle biz jeodeziklerin davranışlarını daha sonra ise pozitiv 4 vektörlü örnekleriincelemeliyiz. Jeodezik denklemlerden biri jeodeziki afin parametriyle λ,metrik birimlerle buluyor. dλ∝ a(t) dt Alternativ olarak biz bu denklemifiziki dalgaların jeodezik boyunca yayıldığını hesaba katarak anlaya biliriz. Kısa dalga uzunluğu limitinde dalga vektörü k µ Jeodezike yüzeyseldir ve bu jeodezikin afin parametresinealakalıdır.k µ∝ dxµ/dλ Buna uygun olarak şu şekilde yaza biliriz dλ ∝ dt/ω ,ω ≡ k 0olduğu zaman fiziksel frekans hareketde olan gözlemci tarafından ölçüle bilir. Genişlenmiş modelde kırmızıya kayan frekans ω ∝ 1/a(t) şeklinde verile bilir ve denklemin sonuçunu böylelikle bula biliriz Geçmiş istikametde a(t) hızla azalarsa bu zaman ∫ a(t) dt sınırlanıyor ve maksimum afin uzunluğu sonsuz olmalıdır. Bununla alakalı olarak bu mümkünlük Habble parametrisi için mümkündür. öncelikle biz afin parametresini seçerek dλ = [a(t)/a(tf )] dt standartlaşdırıyoruz sonuç olarakt = tfolduğu zaman dλ/dt = 1, tfburada seçilmiş zaman. H = a’/akullanarakdenklemi H-a çarpa biliriz daha sonra tf–e uyğun olarakintegralini alıyoruz ilk zaman ti ∫ Eğer a(ti) = 0.Olursa Havortaafin parametrine uyğun olaraq bulunuyor. Hav ≡ 1 λ(tf ) − λ(ti) Z tf ti H(λ) dλ ≤ 1 λ(tf ) − λ(ti) Biz göre biliriz Hav > 0 olduğunda geriye yönelik jeodejik bu sonlu afin uzunluğunu sahip olmalı 4 vektörlü jeodezikler için benzer argumentler yarana bilir, uyğun zaman τ ile gösteriliyor. Kütle partiklı 4-lü momentum için P µ ≡ m dxµ/dτ böylelikle şu şekilde yaza biliriz. dτ = (m/E) dt, E = P 0enerji partikülüdür ve harekete olan izlenimci tarafından. 3-lü momentum belirlemek için p 2= −gij P i P j Eğer i ve j-i toplasak E =√ p 2 + m2 Trayektör için P i = 0 dτ = dt, p ∝ 1/a(t) böylelikle biz yazabiliriz p(t) = [a(tf )/a(t)] pf Sonuç olaraq bi araya getirdiyimizde Z tf ti H(τ) dτ = Z a(tf ) a(ti) m da q m2 a 2 + p 2 f a 2(tf ) ≤ ln Ef + m pf = 1 2 ln γ + 1 γ − 1 Eğer a(ti) = 0. O zaman Ef =q p 2 f + m2 and γ = 1/ p 1 − v 2 re İntegral sınırlanlanması jeodeeziklrin tekrarlanan olduğunu gösteriyor İİİ Esas argument. Bu hissede denklemlerdeki kosmoloji modellerle açıklanıyor aynı zamanda homojenlik izotroplik ve enerji şartları gösteriliyor. Burada bize Hubble parametrinin anlamı ve standartların azalması düşünüyoruz H = (˙a/a) H yalnızca test partiküllerinden ve gözlemcinin nisbi hareketinden asılıdır. Sekil elave olunmalidir Ilk önce göreceli olmayan hız hakkında Minkovski uzayında düşünmeliyiz. Test partiküllerinin hızını ölçmek için τ1 zamanında u(τ1) hızı olursa τ2 = τ1 + ∆τ Habble genişlenme oranı partiküllerin ayrılma oranıyla belirleniyor. H ≡ ∆ur ∆r = ∆~u • ∆~r |∆~r | 2 = − ~u • (d~u/dτ ) |~u | 2 Homojenik izotropik evrende H sabitinin standart şekilde belirlenmmesi İV Müzakere. Bizim argumentimiz gösterdi ki genel olarak jeodezikler geçmisde tamamlanmamıs geçmis tamamlanmamış enflansyönel modellerde vey a zayıf enerji şartlarında teşkil olunuyorlar ve bu ortalma genislenme şartına uyuyor Hav > 0 Böylelikle bu güclü bi gerekçedir ki bütün sıradan jeodezikler sonlu verilmis zamanda kendi sınırlarını genişlendirmeye çalışiyor. Bu sınırın arkasında ne yatıyor bir kac mumkun cevablar muzakire olunuyor enflasyönel sınırın evrende başlaması kuantum nükler olayı zamanı olmuştur. Bu sınır hiperyüzey ile kapanmış ve uygun instanton ile belirleniyor. Amma jeodezikin bütün geçmiş istikametlerde genislenmesi önleniyor. Amma bizim bzi yeni fizik görüşlerine ihtiyaımız var evrende baş veren bütün bu olayları anlatmak için Afin parameter boyunca Hubble parameter pozitiv deyere sahip. Kosmoloji ilmi enflasyönel evrenlerın limitli olmadığını savunoyor. Geri dönen senoryaya esasen haraketli bölgelerde olan partiküller termallasmis devirde ve enflasyön boyunca haraket ediyor bu senaryo vacuum enerjisinin sınır boyunca genislenmesini talep ediiyor Hmin = p 8πGρv/3 ve bu şart bizim teoremimizi destekliyor ve mümkündür ki enflasyönel ve termallaşmiş bölgeler karşılaşıyorlar.Bunlar başka analizlerin gerekli olmasını sağlıyor.Bizim argumenimiz kosmolojide yeni bir çığ açıyor. Misal olarak brane dünyalarında kabarcık çarpışmaları yaradılıyor Bizim analizimiz gösteriyor ki enflansyönel yığın geçmiş tamamlı olamaz. Daxili internal uzay zamanları tekil deyiller ve iddia edilenlere göre dönüşsel seneryo her hangi bi rani şartı desteklemiyor amma bu iddialara bizim teoremimize tamamen ters. Bazı versiyonlarda dönüşsel modellerde brane uzay zamanları her yerde genişleniyor.Ve bizim teorem geçmiş sınırın mevcut olduğunu gösteriyor.Diğer versiyonlarda küçülmelerin kısa periodları var amma her bir döngünün kendi genişlenmesi var.jeodeiklerin herbir döngüsü biri diğerini belirliyor. Sadece affine parametrlerinde istisnalar var. Hav > 0 –dan çok oldukca jeodezik oratalama olarak 1 döngüye sahip Hav > 0 bu şart her hangi sayda döngü içındir ve bu biim teoremimide jeodeziklerin tamamlanmamış oldugunu gosteriyor. Biz Jaume Garrigave Andrei Linde, müteşekkililiz Məqalənin orginalı: https://arxiv.org/PS_cache/gr-qc/pdf/0110/0110012v2.pdf Tərcümə: Təranə Nəsibli
  7. Niyə xəstələnincə İştahımız kəsilir heç düşündünüzmü? Görəsən bədənimiz, sindirim sistemini bağlayaraq xəstəliklə bütün gücüylə mübarizə aparmaq üçün bizə işarəmi verir? Uzun davamlı aclıq diyetlərində heç bir şey yeyilməz ancaq bolca su içilir. Su seçərkən natrium nisbəti aşağı suları seçmək lazımdır. Edilən araşdırmalar, 3 gün ac qalmanın, bədənin müdafiə etmə mexanizmini yenilədiyini ortaya qoyur. Bu araşdırmalar, xüsusilə müdafiə mexanizmi ağır ziyan görmüş xərçəng xəstələri və yaşlılıqla mübarizədə cığır açacaq xüsusiyyətdədir. Aclıq və bədənimizdəki nəticələriylə əlaqədar bir araşdırma ötən günlərdə Nobel Tibb Mükafatı qazandı. ACLIQ ÜZƏRİNƏ ARAŞDIRMA NOBEL QAZANDI Nobel Tibb mükafatı 3 gün əvvəl aclıq ya da hüceyrənin öz özünü yeməsi və gərəksiz parçaları ataraq, otofaji adı verilən müdafiə mexanizmini yeniləməsi sisteminin necə çalışdığını ortaya çıxaran Yapon elm insanı Yoshinori Ohsumi'yə verildi.Nobel'dən edilən şərhdə, "Ohsumi'nin kəşfləri, hüceyrənin məzmununu necə ayrıştırdığını anlamamızı təmin etdi. Kəşflər, otofajinin aclığa adaptasiya olma ya da infeksiyalara verilən cavab kimi bir çox fizioloji müddətdəki təməl əhəmiyyətini anlamamıza da köməkçi oldu. Otofaji genlərindəki mutasiyalar, xəstəliklərə səbəb olarkən otofajik proseslər, xərçəng və nevroloji xəstəliklər kimi bəzi hadisələrdə əhəmiyyətli rol oynamaqdadır "deyildi.Hüceyrənin öz özünü yeməsi olaraq da bilinən otofaji sahəsindəki işləriylə mükafatı alan Ohsumi, 8 milyon İsveç kronu (1 milyon dollar) pul mükafatının da sahibi oldu. Yapon elm insanı Yoshinori Ohsumi'yə Alfred Nobelin ölüm ildönümü 10 dekabrda keçiriləcək mükafat mərasimində diplom və qızıl medal da veriləcək. Yoshinori Osumi Yaponiyadan bir hüceyrə bioloqudur. OTOFAJİ BİR MƏNADA ÇÖP TƏMİZLİYİDİR Otofaji- hüceyrələrin içlərindəki gərəksiz parçalardan xilas olaraq təmizlənməsidir. Bir mənada çöpü yox etməsidir.Əslində otofaji 1960-cı illərdə kəşf edilmiş, ancaq elm adamları mexanizmin necə çalışdığını anlaya bilməmişdi. Nobel qazanan Oshumi araştırmasıyla otofaji'den məsul olan genləri ortaya çıxarır, və 39 Nobel mükafatını bu sayədə qazanır.Otofaji insanlar da daxil olmaq üzrə canlıların hamısında mövcuddur. Və bu sayədə hüceyrələr ehtiyac duymadıqları maddələrdən və hətta bədən ehtiyac duymadığı hüceyrələrdən təmizlənir. Hüceyrələr bizə bənzəməsə belə bəzi hallarda eyni insanlar kimi hərəkət edirlər. Tullantılarını xüsusi torbalara doldururlar (otofagozomlar), və konteynerlərə depoluyurlar (lizozomlar). Ən çirkli olanları yox edib sindirilir, bəziləri də yenidən çevrilərək enerji istehsalında istifadə edilir. Otofaji bədən stress altındaykən çox daha artıq çalışır. Məsələn oruc tutarkən ya da aclıq zamanı. Bu vəziyyətdə hüceyrə enerji istehsalını öz daxili imkanlarını istifadə edərək etməyə çalışır və təbii ki ilk olaraq çöpünü və patogen bakteriyaları sindirərək başlayır. Nobel komitəsinin də təsdiqlədiyinə görə aclıq və bəzən oruc faydalı ola bilir.Ohsumi'yə görə otofaji bədəni erkən yaşlanmadan da qoruyur. BUDUR ELMİ ARAŞDIRMALAR: 3 GÜNLÜK ACLIQ ORUCU NE EDƏR Uzun müddətli aclığın müdafiə mexanizmini yenilədiyinə istiqamətli geniş bir elmi araşdırma yazısı da İngilis The Telegraph qəzetində nəşr olundu. Yazıda ən böyük xəbərdarlıq, aclıq diyetinin həkim idarəsində edilməsi istiqamətindədir.Elə bu araşdırma yazısına görə, 3 günlük orucdan sonra bədənin immunitet mexanizmi yeni ağ qan hüceyrəsi meydana gəlməsini tətikləyərək bədənin immunitet sistemini tamamilə yeniləyir. Cığır açan bir araşdırmaya görə 3 günlük oruc yaşlılarda belə bədənin immunitet mexanizmini bütöv yeniləyərək bədənin dincləşməsini təmin edir. KÖK HÜCEYRƏLƏRƏ 'AKTİV OL' ƏMRİ Otofaji sisteminə görə bədənimiz aç qalınca, xüsusi bir pərdə meydana gətirir və hüceyrə içindəki gərəksiz gördüyü hissələri içinə doldurub hüceyrə xaricinə çıxardır və onu tükətir. Kaliforniya Universitetindəki gerontologiya və bioloji elmlər professoru Walter Longo'ya görə oruc kök hüceyrələrə 'AKTİV OL' əmri verərək onların immunitet sistemini yeniləməsinə səbəb olur.Və işin gözəl tərəfi bədən bu immunitet sistemini yeniləmək üçün gərəksiz və zədələnmiş hissələri yox edərək bunlardan əldə etdiyi vəsaitlə yeni sistemi təşkil edir.Kemoterapiya yada yaşlanma səbəbiylə həddindən artıq şəkildə ziyan görmüş bir sistemlə başlasanız belə oruc dövründən sözün tam mənasıyla yeni bir immunitet sistemi yaradılmasına səbəb olur.Uzun müddətli aclıq, qlükoza və yağ anbarlarını istifadə üçün bədəni məcbur edər amma eyni zamanda ağ qan hüceyrələrinin də əhəmiyyətli bir hissəsini yox edər. Ağ qan hüceyrələrindəki bu azalma kök hüceyrənin əsaslı bərpasını tətikləyər və bu da yeni immunitet sistemi hüceyrələrinin dəyişməsini həyata keçirər. XƏRÇƏNG HÜCEYRƏLƏRİ DE AZALIR Uzun müddətli oruc əsnasında yaşlanma və xərçəng riskini və şiş böyüməsini artıran bir hormon olan ferment PKA da azalmış görüldü.Doktor Longo'ya görə, uzun müddətli aclıq müddətində bədən hüceyrələri azalan enerjini qorumağa çalışdıqları üçün prioritetli olaraq ziyanlı və çox məhsuldar olmayan immunitet hüceyrələrini yox etdi. Dr. Longo, "Həm insan, həm heyvanlarda ölçümlərimizə görə ağ qan hüceyrəsi sayı qeydə dəyər miqdarda azaldı. Ardından insan təkrar yeməyə başlayanda bütün ağ qan hüceyrələri təkrar yerinə gəldi. Biz görəsən haradan ortaya çıxdı, haradan törədi bu ağ qan hüceyrələri deyə təəccübləndik. Kök hüceyrələrinin aktifləşib bunları çıxardığını sonradan gördük "dedi. 72 saat tutulan oruc eyni zamanda kemoterapiya görən xərçəng xəstələrinə da faydalı oldu.Araştırmanın yazıçılarından olan USC Norris Xərçəng mərkəzi assistent Professor Tanya Dorff'a görə, kemoterapiya həyat qurtarmasına baxmayaraq bədənin immunitet sistemini əhəmiyyətli miqdarda çökəldir. Bu araşdırmanın nəticələrinə görə uzun müddətli aclıq kemoterapiyanın zərərli təsirlərini böyük miqdarda azaldır. Profösör Longo ayrıca "Daha artıq klinik təcrübələr edilsə və yalnız immunitet sistemi deyil digər orqan və sistemlərin də müsbət olaraq təsirləndiyi bilinə bilər" fikirindədir.UCL'də yenidən meydana gətirmə dərmanları Professoru Chris Mason'a görə: Çox maraqlı nəticələr tapılmışdır. Bu araşdırmaya görə 72 saatlıq bir aclıq əsnasında bədənin ağ qan hüceyrəsi və digər immunitet hüceyrəsi sayı xatiri sayılar miqdarda azalır, ardından təkrar yemek yeyildiyində bu səfər hüceyrənin sayı əvvəlkindən də yüksək miqdarda geri gəlir. Potensial olaraq faydalı ola bilər, çünki 72 saat çox uzun bir müddət deyil, xərçəng xəstələrinə geri dönüşü olmayacaq şəkildə zərər verdirecek qədər bir müddət deyil. Məncə ən doğru davam yolu bir şəkildə dərmanlarla birlikdə oruc tutdurmaqdır xəstələrə. Ayrıca oruc mövzusunda qəti olaraq əmin olduğumu deyə bilmərəm insanlar nizamlı yemək yeyərək döyüşürlər həmişə xəstəlikləriylə. Doktor Longo'ya görə oruc zərər vermir, tam tərsinə tapıntılara görə fayda təmin edir. Xərçəng xəstələrindən yüzlərlə e-mail aldım. Onkolojistləri nəzarətində oruc tuturlar və çoxunda irəliləyiş müsbət istiqamətdədir. Yalnız az sayda yan təsir görüldü huşunu itirmə və qaraciyər marker testlərində pis nəticə təsbit edildi. Bunun xaricində hər hansı bir yan təsirə rast gəlinmədi.
  8. "Düşündürən sual"

    Zehinlərinizdə problemlər çözərmişcəsinə xəyal gücünüzdən istifadə edin, çox çətin bir şey istəmirəm. Bir dünya düşün, elə xəyalında yarat yəni. Bu dünyada 200-dən çox ölkə olsun və bu ölkələrin 99% -i borclu olsun. Yenə eyni dünyada borcu olmayan ölkələr isə Lixtenşteyn və ya Brunei kimi Əzizbəyov rayonu böyüklüyündə ölkələr olsun. Ayrıca bu borcu olmayan tırt ölkələrin, digər ölkələrdən bir alacağı da olmasın, yalnız kar-zərər olaraq "sıfır" vəziyyətdə olsunlar. Bu vəziyyətdə sualım budur: Dünya kimə borcludur? Yadplanetlilərə? Deyilsə açıqlayın. Not: O düşündüyün dünya, bu gün var olan dünya.
  9. Henrique Jorge tərəfindən Portuqaliyada qurulan Eter9 adlı sosial şəbəkə, insanlara rəqəmsal mühitdə ölümsüz olmağı vəd edir. Daha əvvəl, bir müddət aktiv olduqdan sonra bağlanılan Virtual Eternity, hələ aktiv olan Lifenaut və Perpetu kimi ölümdən sonra "rəqəmsal sonsuzluğu" vəd edən proqramlar inkişaf etdirilmişdi. Bu səbəbdən, yaxın zamanda bazara sürülən Eter9 bu sahədə atılan ilk addım deyil. Süni İntellekt Əsaslı Sosial Şəbəkə Bir cür süni zəka olan bu şəbəkəyə qeydiyyat olduqdan sonra bütün məlumatlarınız tərkibinə qeyd olduğu üçün siz öldükdən sonra belə sizin kimi davranmağa davam edir. Eter9 hazırda BETA test mərhələsindədir; ancaq 5,000 qədər istifadəçiyə də çatmış vəziyyətdədir. Jorge, Eter9'la Facebook kimi sosial şəbəkələrdən daha sürətli məlumat yığa bilən bir süni intellekt sistemi qurmağa çalışdıqlarını dilə gətirdi. Eter 9 Necə İşləyir? Eter9 adı İngiliscədə sonsuzluq mənasını verən "eternity" sözü ilə tam xoşbəxtlik halını təmsil edən "Cloud 9" un birləşdirilməsiylə yaradılmışdır. İstifadəçilər digər sosial şəbəkələrdə olduğu kimi Eter9'da da "connections" (keçidlər) xüsusiyyətiylə yoldaş əlavə etmə / təqib etmə kimi fəaliyyətlər edə bilir, paylaşma və şərh edə bilir, bəyənmə düyməsinə eyni gələn "smile" (gülümsə) düyməsiylə fikirlərini bildirə bilirlər. Eter9'da digər sosial şəbəkələrdə divara eyni gələn "cortex" (qabıq, zər) adlı bir bölüm də var. Eyni zamanda cortex və connections arasında əlaqə quran bir "bridge" (körpü) var. İstifadəçi online olmasa belə hesabına 7/24 əlaqədə qalma imkanı təmin edən "counterpart" (əmsal / bənzər), istifadəçinin etdiyi şərhlərdən, bəyənmələrini vs. onun bir profilini çıxarmaq və ona görə davranmaq məcburiyyətindədir. Eter9'da bir cür bot deyə biləcəyimiz "Niners" adlı rəqəmsal istifadəçilər edinilip köməkçi olaraq istifadə edilə bilir.
  10. Neçə gün olduğu müzakirə edilər amma eşq, bir müddət sonra təkamül keçirməyə başlayır. Yaxşı, çox aşiq olduğunuz adamla əlaqəniz, xüsusilə evlilik sonrasında necə bir təkamül prosesinə girər? evlilikmieşqi öldürür, beyinmi? DBE Davranış Elmləri İnstitutundan Mütəxəssis Cütlük və Ailə terapevti Şirin Hacı Öməroğlu Atçeken'in Milliyyətə verdiyi müsahibəyə görə çox bir ömrü var və bu ömür evliliklə enişə keçə bilər. Ancaq eşq yox olur demək yerinə təkamül keçirir demək daha doğrudur. Evliliklə yeni bir dövr başlayır Təbii ki hər yeni müddət kimi burada da dəyişməyə müqavimət müşahidə edilər. Eşqbazlıq edərkən cütlük hələ məsuliyyətlərin içinə girməmişdir. Halbuki evliliklə məsuliyyətlər və gözləntilər dəyişəcək. Ortaq qərar almaq, güc tarazlığı, fikir ayrılıqları, pul məsələləri, ailələrin mədəni fərqləri və bunun kimi bir çox səbəblə cüt bir çox problem yaşaya bilər. Yalnız evliliklə əlaqədar deyil, uzun davamlı əlaqələrdə də eşq, qarşı tərəfin bilinməzliyində, adamın partnyoru üçün zehinində meydana gətirdiyi obrazlardan və aradakı maneələrin varlığından meydana gələr. Təbii olaraq adamı daha yaxşı tanıdıqca, onu daha gerçək bir şəkildə gördükcə və aradakı bəzi maneələr aşılıp, güvən meydana gəlməyə başladığında duyğular dəyişir. Eşq sevgiyə doğru təkamül keçirir Əgər iki tərəf də bir-biri üçün doğru insansa eşq bitmez amma təkamül keçirər. Eşq sevgiyə çevrilər. Sadiqlik meydana gələr. Şəfqət, güvən, dinclik, sevgi daha ön plana çıxar. Hətta edilən araşdırmalar bu dəyişmənin adamın bədən kimyası ilə də paralel olduğunu göstərir. Əlaqənin ilk zamanlarında beyində yüzdən çox hormon ifraz olunur. Bunlardan ən əhəmiyyətliləri, qadın və kişidə ifraz olunan testosterondur. Testosteron, ehtirası; norepineprin həyəcan dalgalanmalarını; serotonin xoşbəxtlik, dopamin isə sıx bir mükafat hissi verir. Əlaqənin irəliləyən zamanlarında hiss edilən sevgi və bağlılıq isə daha yumşaq, "qucaqlama hormonu" deyilən oksitosin və vazopressindir. Bu sevgi, güvən və bağlılıq hormonudur. Eşqin ömrünü düşünməkdənsədadınıçıxarmaq lazımdır Eşqin ömrü adamdan adama dəyişir. Bəzi münasibətlərdə eşq bir neçə ay, bəzən də bir neçə il çəkə bilər. Eşq zamanla sevgi və güvənə çevrilə biləcəyini, aşan müddətini düşünmək yerinə, əlaqənin dadını çıxarmaq, onu bəsləmək üçün əlindən gələni etmək və ünsiyyəti artırmaq lazımdır. Eşqin yolu ünsiyyətdən keçər Evli cütlərin eşqi və aralarındakı sevgini canlı tutmağın ən əhəmiyyətli yollarından biri sağlam ünsiyyətdir. Cütlüyün bir-birlərinə gözləntilərini dəqiq bir şəkildə lakin qarşı tərəfi günahlandırmadan və qırmadan ifadə etməsi çox əhəmiyyətlidir. Ayrıca cütlük bir-biriylə nə qədər yaxşı dost ola bilsə, aradakı müsbət dünyagörüşü və bağ o qədər güclənər. Birlikdə vaxt keçirmək, əylənə bilmək, çətin zamanlarda dəstək ola bilmək və "biz" olaraq hiss etmək əlaqəni çox gücləndirər. Özəl sahəyə hörmət göstərmək lazımdır Cütlərin xüsusi sahələrinə hörmət göstərməmələri əlaqələri çıxmaza salar. İnad etmək, fiziki, psixoloji və ya duyğusal şiddət tətbiq etmək və hər mübahisədə ayrılıq eyham etmək ciddi böhranlar yaradır. Hirs patlamalarıyla döyüş etmək yerinə fikir ayrılıqlarını danışıb razılığa nail olmaq lazımdır. Cütlüyün arasındakı müsbət münasibətlərin artırılması əlaqəni çox daha möhkəm bir hala gətirəcək.
  11. Türkiye və Kürtlər

    Hörmətli Dostlar, Son zamanlar postlarınızda,yazılarınızda bəzi fikirlər görürəm.Mənim öz sahəm siyasət elmləri və ticarət olmasına baxmayaraq, siyasət hakkında danışmağa hər zaman çəkinmişəm.Çünki son zamanlarda siyasi müzakirələr,futbol fanatiklərinin müzakirələrindən fərqlənmir. Düşüncələrində ideolojiəsas olmadan səmimi olanları ciddiyə alıram.Kürt mövzusunda müxalif tərəfi müdafiə edənlərin düşüncəsində aşağı-yuxarı bəzi nüanslar təsbit etdim.Madəm siyasətdən danışırıq, o zaman siyasi perspektiflər necə ifadə edilir,əsaslar nələrdir bunları bilmək lazımdır.Siyasi bir dillə yazar Sonər Polatı baz alaraq bəzi suallar hazırladım.Siyasət elmi çərçivəsində tutarlı cavabları olan mənə olmasada öz vijdanına bu sualların cavabların versin.Daha sonraəminəmki yazıp pozarkən daha diqqətli olacaqlar. 1.Sizə görə PKK kürd xalqınımı təmsil edir? Bunu müdafiə etdiyiniz hiss edilir, amma bu qənaətə necə varırsınız? 2.Kürdlərin yoxsul qaldığı bir gerçəkdir. Amma bu bir Respublika problemimidir? Yoxsa Kürd ağaların yoxsul kürdlərin səslərini, illərdir onlara soruşmadan onlar adına ora bura istiqamətləndirmə iradəsində, imtiyazında olmalarınınmı? 3.Siz kürd olduğu üçün ayrıma uğramış bir qrupa Türkiyədə rast gəldinizmi? Məsələn ibtidai məktəbdə, universitetdə, xəstəxanada, siyasətdə, əsgərlikdə və s. Mən 7 ildir Türkiyədə yaşayıram ama tam səmimi deyirəm belə hala rast gəlməmişəm.O halda bu ayrımçılıq retorikalarınınə üçüntəkrar edib durursuz? 4.Dünyada bütün Azlıqlar "Konstitusiya Bərabərliyi" arxasınca qaçarlar. Göründüyü qədəriylə, burada o problem 1924 Konstitusiyasında bu yana həll olunmuşdur və kimsə kimsəni bərabərlikdən məhrum etməmişdir. O halda Konstitusiyaya görə bərabər və yuxarıdakı təşkilatlarda da haqqlarında bir ayrı-seçkilik edilməmiş Kürd mənşəli vətəndaşların bərabərlik arxasınca qaçdığı, siyasi cəhd etdiyininecə irəli sürə bilirsiniz? Respublikanın ilk günlərindən bu yana TBMM% 25-dən az olmayan nisbətdə kürd millət vəkilinin olduğunu bilirsinizmi? Ya özünü kürd mənşəli olaraq adlandırmış və ya dərk etməkdə olan prezident, baş nazir və baş qərargah rəislərinin mövcud Respublikada müxtəlif dövrlərdə vəzifə aldığını görmədinizmi? 5.Sizə görə Türkiyənin hər yerinə yayılmış 10 milyona yaxın kürd mənşəli vətəndaşnəyə görəCənubi Şərqə dönməyibdigər vətədanşlarlabirlikdə və bəziləri də ailə quraraq yaşayır? 6.Bir tərəfin əlində "silah" digər tərəfdə "qələm kağız" olaraq masaya oturan iki qrup arasında uzun davamlı və balanslı bir anlaşmaya çatacaq müzakirə aparılması mümkünmüdür? 7.Siyasi iradə demokratiyalarda dövri dəyişikliklərə açıqdır. Mövcud iradə dəyişəndə silaha söykənən güc nümayişində olanların silahla qarşılıq görməyəcəyindən əmin oluna bilinərmi? O halda nədir bu silaha güvən düşüncəsinin əsl əsası?
  12. ''Ölüm'Sözlük''

    Digər bir mövzu da bu kitabın müəllifi olan bir nevrologiya mütəxəssisinin ölümlə nə əlaqəsi ola biləcəyidir. Nevrologiya; beyinlə, onurğa iliyi xəstəlikləriylə məşğul olan bir həkimlik sahəsidir. Nəticədə ölümlülərdən biriyəm. Digər tərəfdən Nevrologiya mütəxəssisləri, tibbi ölüm və beyin ölümü diaqnozunu qoyan uzmanlıqlardan bir dənəsidir. beyin ölümü diaqnozu qoyulduğunda orqan nəqlinə ilk imza olurunu verən kəslərnevroloqlardır. Xəstəxanalarda ən çox ölüm görən və xəstələri ölən ixtisas sahələrindən biri də nevrologiya uzmanlığının. Bunun xaricindəki ölümə yaxın təcrübələr, bədən xarici təcrübələr və ölümlə əlaqədar digər bəzi normal xarici fenomenlər sinir sistemi və beyinlə əlaqəlidir. Bəlkə də ən əhəmiyyətlisi; bir elm insanı olan nevroloqların məşğuliyyəti olan şüur, yaddaşvəşəxsiyyət anlayışlarıdır. Bütün bunlar bir şəkildə beyindən qaynaqlanır və beyin öldüyündə bunlara nə olacağı sualı nevroloqun başındakı bir sualdır. Bu səbəblə bir həkim və elm insanı olan nevroloq, "Ölüncəruh hara gedər? "deyə soruşmaz (hətta soruşa bilməz)," Şüur-yaddaş-şəxsiyyət davam edər mi? "deyə soruşar. Soruşulacaq sual budur: Öldüyümüzdə ölərmiyik? Və ölümdən sonra varoluşumuzundavam etdiyinin sübut edilməsi, bizim üçün ən əhəmiyyətli sirrin ortaya çıxması deməkdir. Nəticədə canlanan və həyat tapan canlı olaraq ölümlüsünüz! Doğularkən, hətta ana bətnində yoxluqdan meydana gələrkən alnımıza vurulan bir möhür var: "Ölümlü". Yaradılan olduğumuza görə və digər bir ifadəylə yaradan olmadığımıza görə "öləcəyik". dini inancımıza görə musalla daşı üzərinə yalnız yatırılacağıq və torpağın altına yalnız basdırılacağıq. Hətta belə yazmağınız ya da oxumanız lazımdır. Narahatlıq duymadan və rahat olaraq: " Mən də ölümlüyəm." " Bir gün deyil, müəyyən bir zamanda mən də öləcəyəm və bütün yaxınlarım öləcək ... Bütün sevdiklərim öləcək ... " " Sizin özündən qaçdığınız ölüm, şübhəsiz sizi tapacaq." (Cü'mə, 8) " Sən əlbəttə öləcəksən, onlar da əlbəttə öləcəklər." (Zumər, 30) " Hər nəfs ölümü dadacaqdır. Sizi pislik və yaxşılıqla sınayacağıq. Hamınız da sonunda bizə qaytarılacaqsınız. "(Ənbiya, 35) Hətta və hətta çox uzun bir zaman sonra cansız olsalar da yaradılanlardan olan planetlər, ulduzlar, qalaktikalar, qara dəliklər, kainatlar bir növ yox oluş və ölümə bənzər dəyişim keçirəcək. Daha da irəlisi, kainatımız belə gələcək bir zamanda ölümlə qarşılaşacaq. Olduqca qaranlıq və inanılmaz soyuqluqda bir universal ölüm! Digər aləm üzərində edilən araşdırmaları təməldə dörd zamandiliminə ayırmaq mümkündür. Bu dövrlər 1880-1930, 1930-1960, 1960-1990 və 1990-cı ildən günümüzə olaraq qruplaşdırıla bilər. 1830-1930 illəri arası ilk dövrdür. Daha çox, ölmüş kəslərinruhlarını görən kəslərin "özbaşına" meydana gələntəcrübələrini toplamanın, təsnif və təhlil olduğu dövrdür. Medyumlarla başlayan bilik də bu dövrə bərabər gəlir. 1930'lara yaxınlaşıldığında əldə çox hadisə nümunələri yığılmış və duyulan xarici qəbul, super psi kimi anlayışlar yazılır olmuşdur.1930-1960 illəri arasında parapsixologiya təcrübi üsullara baş vurmaqla birlikdə, bir çox parapsixoloq ölüm sonrası mövzularda çoxca bir araşdırmaya və sınaq işlərinə girişməmişdir. Hətta belə bir mövzu başlığına etinasız yanaşdıqları belə deyilə bilər. Qərbdə bu dövr təcrübi parapsixologiya dönemiykən Türkiyədə Qərbdə bitməyə üz tutmuş ruhçuluk axınının Dr. Bedri Ruhselman ilə yaşıllaşmağa başladığı dövrdür. Bir sonrakı dövrə gəlindiyində Türkiyədə Dr. Ruhselman ruhçuluk mövzusunda ununu ələmiş, ələyini asmışdı və geridə kafibir məlumat təcrübəsi buraxmışdı. Dünyada isə 1960-1990 illəri arasında ölüm sonrası həyatdan məlumat toplamaq üçün daha möhkəm üsullar düşünüldü. Məsələn yaşayan qohumlarda ölmüş adam haqqında telepatiyayla məlumat almağa maneə törədəcək üsullar inkişaf etdirildi. bu üsullarla məlumatlar toplandı. Ölüm, elmin mövzusu olmağa başladı.Xüsusilə orqan nəqllərinin başlamasıyla ölümün nə olduğu, beyin ölümü anlayışı tərifləri edilməyə başlandı. Elm yenə də kənar aləmlə maraqlanmamasına baxmayaraq parapsikoloqlar məlumat toplamağa davam edirdi. 1985-1995 arası illərdə Türkiyədə parapsixologiya sahəsində bir çox adam yetişdi və ortaya çıxdı. Yeni dərnəklər quruldu və bir çoxyayımçı çıxdı. 1995-ci illərdən bu yana da daha müsbət şəkildə kənar aləm, elmin olmasa da fəlsəfə və digər araşdırma sahələrinin mövzusu olmağa davam etməkdədir. Müsbət müzakirələrə əlavə olaraq kvant fizikası da hadisənin içinə daxil edildi.Şəxsi inkişafçılar da hadisədən uzaq olmayaraq insanları kənar aləmə inkişaf etmiş bir şəkildə göndərmək üçün bütün səyləri göstərir oldular. Digər aləm anlayışı elm üçün hələ də tabulardan biridir. Xatirələr fiziki ölümdən sonra da davam edən "başqa bir yerdə" davam edə bilər. Çünki bəzi hadisə hesabatlarına baxıldığında, materializm doğru isə hesabat edilən bəzi hadisələrin olmaması lazımdır. Darvinin təkamül nəzəriyyəsi, insanın ruhunun olduğuna dair inancdan şübhə duyulmasına səbəb olmuşdu. Buna baxmayaraq təkamül nəzəriyyəsinin qurucu atalarından Alfred R. Wallace atəşli bir spiritüalist idi və insanın ölümdən sonra da var olacağına olan inancından zərrə sapmadı. Halbuki Darvin, ruhun oturduğu taxtı sarsıtmış və onu aşağı endirmişdi. Amma bilirik ki bu həyata bənzər bir şeyin məhşərdə sonsuza qədər və vaxtsız olaraq davam edəcəyi inancı və ya fikri bəzilərini narahat etməyə davam etməktədir. Doc.Dr. Sultan Tarlacının Möhdəşəm ''Ölüm'Sözlük'' əsərindən alıntıdır.... Not: Kitabı oxudum, bu kitab dönəmin nevroloji xəstəliklərini,əqli qüsurları,hətta şizofrenik halları təqdirə layiq şəkildə müalicə edərək normal həyata qaytaran, bir nevrologiya mütəxəssisinin öz araşdırmaları və mövzu haqqında dünyadaki bütün literatürü incəliyərək qələmə aldığı yaddaşlarda iz buraxacaq bir əsərdir.Ateistlərin oxumasını qətiyyən tövsiyyə etmirəm..
  13. Belə bir həkim ilə ilk dəfə tanış olacaqsınız! Gregory House, New Jersey Princeton Plasinsboro Xəstəxanasının tibbi diaqnostika mütəxəssisi həkimdir. Özünü həddindən artıq bəyənməsi, insanları mnəmsəməməsi və boş vermişlik kimi xüsusiyyətlərinə baxmayaraq müdhiş bir həkimdir. İxtisas sahəsi yoluxucu xəstəliklərdir. Heç kimin diaqnoz qoya bilmədiyi xəstələrə diaqnoz qoyaraq onların həyatlarını xilas edir, ancaq komandasındaki işçilərin psixologiyalarını da davamlı olaraq pozmaqdadır. Xəstəxananın idarəçisi Lisa Cuddy, onu davamlı müşahidə altında tutmağa çalışır və ondan əsla vazkeçmir. Çünki ən çətin vəziyyətlərdə xəstələri qurtaran həmişə odur, amma Dr. House üzündən xəstəxana tez-tez şikayət edilməkdədir. Serial böyük nisbətdə Century Citydə çəkilmişdir. Hugh Laurie bu serialdakı Dr. Gregory House roluyla 2006 və 2007-ci ildə iki dəfə Qızıl Kürə mükafatı qazanmışdır. İstehsal ili: 2004-2012 IMDB: 8.8 Istehsalçı: David Shore Rejissor: Bryan Singer Oyunçular: Hugh Laurie, Omar Epps, Robert Sean Leonard
  14. Hər hansı bir Ərəb mətndəki bir sözün mənasını təyin etmə metodologiyası əslində azərbaycanca bir mətndəki məna təyin metodologiyasından fərqsizdir. Quran üçün tək fərq var o da müasir Ərəbcənin deyil də Klassik (Fəsih) Ərəbcənin əsas alınmasıdır. 1400 il əvvəlki və günümüz Ərəbcəsi bir az fərqlidir. Quran 1400 il əvvəl enən bir kitab olduğu üçün o günkü Ərəbcə əsas alınır. O günkü Ərəbcə də bu gün qorunmuş şəkildə əlimizdə var. O günün Ərəbcəsini köhnə Ərəb lüğətləri, Ərəb qrammatika kitabları və o günə aid bütün Ərəb ədəbiyyatından çıxarda bilərik. Gələk söz seçiminin necə edildiyinə. Söz seçimini "zəruri seçki" və "azad seçki" olmaq üzrə iki təməl kateqoriyaya ayıra bilərik. Zəruri seçim kateqoriyasında olan sözlərdə bizə seçim haqqı tanınmaz. Yəni biz başımıza görə bir sözə məna verə bilmərik. Zəruri kateqoriyada olan bir kəlməyə fərqli məna verən hər kəs məcburi və etibarsız bir şərhə əl atırlar. Bu həm möcüzə iddialarında söz mövzusu ola bilər, həm də ateistlərin tənqidlərinə verilən cavablarda. Belə bir şeyi bir ateist tənqid etməkdə son dərəcə haqlıdır. Zəruri Seçim: -Yalnız tək (ümumi bir) mənası olan sözlər. Əgər bir sözün başqa heç bir mənası yoxsa biz onsuz da istəsək də başqa bir məna verə bilmərik. Məsələn "Əli məktəbdə çox gözəl bir şəkil çəkmiş" cümləsindəki "gözəl" sözünə fərqli bir məna verilə bilməz. Mənası sabitdir. -Birdən Çox mənası olsa belə kontekstində seçim haqqı tanımayan sözlər. Cümlədəki bir sözün birdən çox mənası olsa belə çox vaxt hansı mənasının qəsd edildiyi cümlədən aydın olduğu üçün seçim edilə bilməz. Məsələn: "Hava soyudu qapını çəkə bilərsənmi Əli" cümləsindəki "çək" sözünə əlbəttə qapının şəkilini çək mənası verilə bilməz çünki hansı mənada istifadə edildiyi mənadan aydın olur. -Qrammatika qaydalarının fərqli məna verməə maneə törədən sözlər. Bu bir hərəkətin hansı növünün istifadə edilməsi ola bilər. Məsələn "... mənası qəsd edilmiş olsaydı kəlimə bu formada keçməsi lazım idi" tərzi vəziyyətlər. Azad Seçim: -Birdən Çox mənası olan sözlər və bu sözlərdə məna seçimini məhdudlaşdıracaq ünsürlərin olmadığı bütün hallarda. Qısaca məcburi seçimə girməyən bütün vəziyyətlər də deyə bilərik. Bir ateist azad seçim kateqoriyasında olan bir sözə verdiyimiz mənanı tənqid etməyə haqqı yoxdur. Məsələn bir sözün 2 dənə mənası olduğunu və bu mənalardan birinin səhv olduğunu düşünək. Əgər bu mənalardan birini seçmə zəruriyyətimiz yoxsa və biz səhv olmayanı seçsək bir ateistin bunu tənqid etməyə haqqı yoxdur, çünki bu heç bir şəkildə məcburi və təhrifə girməz. Belə bir vəziyyətdə onsuz da sözə olmayan və ya ola bilməyəcək bir məna yüklenmir və bu səbəbdən bir təhrif etmə söz mövzusu ola bilməz. Bu hər nə qədər azad bir qisim olsa da Quran özünü məntiqli və səhvsiz bir kitab olaraq tanıtdığı üçün bu ünsürlərə etibar edilməsi lazımdır: bu seçim: -Digər ayələrdə bir ziddiyyətə yol açmamalıdır. -Elmə Zidd olmamalıdır. -Quranın Digər ayələri ilə uyğun olmalıdır. -Məntiqə Zidd olmamalıdır. Quranı araşdırmış olanlar Qurandakı azad seçim qisiminin digər kitablara nisbətən çox daha böyük olduğunu fərq etmişdirlər. Onsuz da Quran özü də bunu vurğulayır. Bir ayədə bəzi ayələrdəki mütləq mənaların yalnız Allah qatında olduğu yazar. Quran elastik buraxılmış bir kitabdır. Bu elastiklik əslində son dərəcə əhəmiyyətlidir. Elastik olmayan bir kitabın qiyamətə qədər etibarlı olması düşünülə bilməz belə. Bir çox köhnə elm kitabları sanki zibilə atılacaq hala gəlmişdir çünki o kitablarda elastikliyə yer verilməmişdir. Zorlama tərcümə olmayan bir nümunə: İndi ateistlərin tez-tez tənqid etdikləri və bu tənqidə çoxu müsəlmanın eyni cavabı verdiyi və bu cavabın ateistlər tərəfindən bir təhrif etmə olaraq ifadə edildiyi bir nümunəni ələ almaq istəyirik. Qaf surəsinin 38. ayəsində belə yazır: "And olsun ki, Biz göyləri, yeri və onların arasında olanları altı gündə yaratdıq" Biz "altı gündə yaradılmış olması elmə tərsdir" deyən ateistlərə cavab olaraq "xeyr bu ayə 6 gündə deyil 6 dövrdə yaradılmasından bəhs edir" deyirik. Bunun üzərinə bəzi ateistlər də "təbii canım" deyə ələ salıp keçərlər ya da "İndiyə qədər bütün alimlər müəllimlər səhv anlamış siz doğru anlayırsınız" tərzində şərhlər edərlər. İndi az əvvəl verdiyimiz metodologiyaya görə gəlin kimin haqlı olduğuna birlikdə qərar verək. Qaf surəsinin 38. ayəsində günlər deyə çevirilən "əyyamı" sözü keçir. Bu kəlimə ərəb dilindəki "yəvm" sözünün çoxluğudur. İndi baxmamız lazım olan yəvm sözünün zəruri seçim kateqoriyasına, girib girmədiyidir. 1.) Yəvm sözü klassik Ərəbcə lüğətlər də bu mənalara gəlir: 24 saatlıq gün, dövr, çağ və zaman.Buna qaynaq olaraq da iki dənə qeyri müsəlman dilçi tərəfindən yazılmış olan klassik Ərəbcə lüğətləri təqdim edirik: - Klassik Ərəbcə lüğəti: E. W. Lane Arabic English Lexicon, səhifə 3064 - Klassik Ərəbcə lüğəti: The Hans Wehr Dictionary of Modern Written Arabic, səhifə 1110 Birdən çox anlama gəldiyi üçün zəruri seçim kateqoriyasındakı tək məna maneəsini beləliklə aşırıq. 2.) Ayədəki cümlədə hansı mənanın qəsd edildiyi aydın olurmu? Bunu ayədəki gün sözünü "X" ilə dəyişdirərək anlaya bilərik. "And olsun ki, Biz göyləri, yeri və onların arasında olanları altı X yaratdıq" Heç bir şəkildə aydın deyilmi? O halda ikinci maneəni də aşa bilərik. 3.) Ayədəki qrammatika hər hansı bir seçim etməmizə manemidir? Bu ayədəki nümunə sadə olduğu üçün bunu bəlkə çoxu Ərəbcə bilməyənlər belə bir meal saytından anlaya bilərlər. Əyyamin sözü əlaqəsiz bir şəkildə ad formasında keçir. Bizim hər hansı bir məna verməmizi məhdudlaşdıran hər hansı bir ünsür yoxdur. Əgər bir ateist bu nöqtədə müsəlmanlara güvənmirsə Ərəbcə bilən müsəlman olmayan birinə də məsləhət ede bilər. Bir çox universitetdə müsəlman olmayan lakin Ərəbcə bilən alimlər də mövcuddur. Əgər o kəslərin etibarlı olduğunu düşünürsünüzsə o kəslərə də soruşa bilərsiniz. Görmüş olduğunuz kimi azad bir seçki ilə qarşı-qarşıyayıq. Allah Quranda səhv tapıla bilməyəcəyini söylədiyi üçün biz azad seçimi elmə zidd olmayacaq şəkildə edərik. 4.) "Yaxşı ərəbcəni yaxşı bilən o qədər alim bilmədi də siz mi doğru bilirsiniz" deyən ateistlər də çox böyük bir məntiq səhvi edir. Bunun ərəbcəni yaxşı bilməklə bir əlaqəsi yoxdur. Bu gün bu yəvm nümunəsində azad seçim dediyimiz şey o günkü yaşamış olan alimlər üçün də azad bir seçimdi. Azad seçim olmasına baxmayaraq o dövrdə yaşamış olan çoxu alimin "dövr" mənasını seçim etməməsi onsuz da məntiqli olandır. Əgər dövr mənasını seçim etsəydilər əsl o zaman məntiqsiz olardı. Biz o gün yaşamış olan alimlərin yerində olsaydıq biz də təbii olaraq "gün" deyərdik, çünki o zamanlar gün mənasını vermək məntiqli və məntiqli olduğu üçün o zaman yaşamış olan çoxu alim və müəllim "gün" mənasını vermişdir. O zamanlar elm olmadığı üçün "Allah 6 gündə yaratmış ola bilməz, çünki elm bizə daha uzun bir müddət olduğunu söyləyir" deyə bir şey söz mövzusu deyildi. Vəziyyət beləykən əlbəttə insanlar dövr kimi naməlum məna yerinə gün kimi müəyyən bir məna seçim edəcəkdilər. İndi Ərəbcə olduqca zəngin bir dildir lakin heç bir sözün sərhədsiz mənası yoxdur. Oxşar Azərbaycan dilində olduğu kimi Ərəbcədə də yalnız 1, 2 və ya 3 dənə əsas mənası olan sözlər vardır. Ərəb dilindəki ən zəngin sözlər 20-30 anlama qədər çıxmaqdadır. Bizim cavablarımızda istifadə etdiyimiz sözlərin çoxu o qədər zəngin deyil. Yəni bir çoxu 2-3 anlama malikdir. İndi bir anlığına ateistlərin iddia etdikləri kimi Quranın peyğəmbərin sözü olduğunu düşünək. Peyğəmbər sıravi insan olduğu üçün yaşadığı tarixdə məlumatı da məhduddur təbii olaraq. Peyğəmbərin o tarixdəki söylədiyi şeylərin ciddi bir qisminin indiki vaxtda səhv çıxması gözlənilər. Onsuz da ateistlərə görə elədir də. Lakin onlara görə biz sözün fərqli bir anlamını alaraq səhvi xilas edirik. İndi buna söykənərək inkişaf etdirdiyimiz arqument bu şəkildədir: 1.1 Quranı Məhəmməd uydurmuşsa gözlənilən: Kəlmənin bütün mənaları arasında ayəni qurtaracaq məna yoxdur. 1.2 Quranı Məhəmməd uydurmamışsa (Quran Allah kəlamı isə) gözlənilən: Sözün bütün mənaları arasında ayəni qurtaracaq məna vardır. 2. Sözün bütün mənaları arasında ayəni qurtaracaq məna vardır. 3. (bütün ayələrdə) Sözün bütün mənaları arasında təsadüfən doğru mənaların olması özündən gerçəkləşməyəcək qədər aşağı bir ehtimaldır. 4. Demək ki Quranın Allah kəlamı olması olmamasından daha rasionaldır. Not: Bu arqument etibarlı olması üçün köhnə lüğətlərdə həqiqətəndə qurtaracaq mənanın mövcud olduğunu göstərmək yetərli olacaqdır.
  15. Qurandacənnətdəki bakirə qadınlardan bəhs edilirmi? Quranda bakirəliyə istinad olduğu, beləcə cənnətdə cinsiliyə istinad edildiyi deyilmişdir. Bu mövzuda üç ayə gündəmə gətirilmişdir: 55-Rəhman surəsi-56, 74 və 56-Vaqiə surəsi-36. ayələr. İndi bu ayələri sırası ilə araşdıraq: 55-Rəhman surəsi-56. və 74. ayələrdə, daha əvvəl insanların və cinlərin onlara toxunmadıqları, təmas etmədikləri keçməkdədir (Lem yatmishunne insü kablehum və la Cann). Lakin Quranda başqa heç bir yerdə, bu ayədə "yatmishunne" ifadəsiylə ifadə edilən "təmas, toxunma" cinsi əlaqə üçün istifadə edilməmişdir; "Lamese" (5-Maidə surəsi-6), "əta" (2-Bəqərə surəsi-222), "messe" (2-Bəqərə Suresi236, 237), "başera" (2-Bəqərə surəsi-187) tipli fellər cinsi əlaqə üçün istifadə edilmişdir. O zaman Rəhman surəsi 56 və 74'ten "kimsənin əvvəldən sahib olmaması, kimsənin toxunmamış belə olması" kimi bir mənanı anlamaq daha doğru deyilmi? Burada açıqca cinsiliyi ifadə edən bir məna yoxdur.Üstəlik əgər bu ayələrə bəzilərinin etdiyi kimi "insanların və cinlərin hurilərin bakirəliyini əvvəldən pozmadığı" kimi bir məna verilsə, insanlarla cinlərin eyni tip bir varlıqla cinsi əlaqəyə girə bilmə ehtimalını düşünmək kimi bir çətinlik da ortaya çıxmaqdadır. 56-Vaqiə surəsi-36. ayəsinəisə "o huriləri bakirə etdik" mənası verilmişdir. Halbuki ayədə "huri" deyə bir ifadə yoxdur. Əvvəlki ayələrdə çox cənnət nemətlərindən bəhs edildikdən sonra 34. ayədə "yüksəldilmiş oturma sahələrindən" bəhs edilir, 35. ayədə "onların yeni bir şəkildə yaradıldığından" bəhs edilir, 36. ayədə keçən "və cealnâ hunne ebkaran" ifadəsini onda "daha əvvəl onları heç kim istifadə etməmişdir" şəklində çevirmək daha uyğundur. "Onları" ifadəsini isə ayədə və ayənin yaxınlığında bir yerdə heç olmayan "huri" ifadəsinə göndərmək yerinə, ayənin ən yaxınında, 34. ayədə bəhs edilən "oturma sahələrinə" (furuşin) göndərmək dilçilik baxımından ən uyğunudur. 37. ayədə keçən "Uruben etraba" ifadəsini isə "uruben" sözünü "qüsursuz", "etraba" sözünü isə "uyğun, bərabər" olaraq yəni "qüsursuz, uyğun" şəklində çevirmək uyğun olacaq. Hurilərin "İnci''yə bənzədilməsi cinsi bir bənzətməmidir? Hurilər Quranda "inci"yə(56-Vaqiə surəsi-23) bənzədilməkdədir. Bu bənzətməni belə bir cinsi eyham olaraq qiymətləndirənlər olmuşdur. Halbuki Quranda axirətdəki uşaqlardan (vildan) bəhs edilərkən bunlar da inciyə bənzədilməkdədir (76-İnsan surəsi-19). Quranda "vildan" ifadəsinin "uşaq" mənasında istifadə edildiyi 4-Nisa surəsi-75, 98, 127. və 73-Müzəmmil surəsi-17. ayələrdən də aydın olur. Hər halda uşaq üçün "inci" bənzətməsi var deyə uşaqlarla cinsi əlaqəyə girildiyini düşünə biləcək kimsə yoxdur! Eyni şəkildə Qurandakı "gənc" mənasını verən "Gilman" üçün də 52-Tur surəsi-24'te "inci" bənzətməsi edilməkdədir; lakin bundan da cinsəllik mənası çıxarılmamışdır.Yaxşı o zaman hurilər üçün beləsi təyin etmələr olmasından hərəkətlə hansı haqqla bu ifadənin qəti bir şəkildə cinsiliyi nəzərdə tutduğunu söyləyə bilərik? (55-Rəhman surəsi-58. Ayədəki "yaqut" və "mərcan" bənzətmələri də bu çərçivədə düşünülməlidir.) Quranda Axirətdə ''Sinələri yeni tumurcuqlanmış Dilbərlərdən'' bəhs edilirmi? 78-Nəbə surəsi-33. ayədəki Ərəb "kevaıbe etraben" ifadəsinə bir çox Türkçe tərcümədə "sinələri yeni tumurcuqlanmış yaşıd qızlar" mənası verilmişdir, hətta bəziləri "dilbərlər" deyə belə çeviriye əlavə etmişdir. Burada "etraben" ifadəsi "uyğun, bərabər" mənasını verməkdədir; "Kevaıbe" sözü isə "sinələri yeni tumurcuqlanmış (dilbər) qızlar" olaraq çevrilmişdir. Halbuki ayədə nə "dilbər" vardır, nə "sinə" vardır, nə də "tumurcuqlanma" vardır. Əvvəlcə bunu ifadə edək Ərəbcədə "kevaıbe" sözünün də "etrab" sözünün də dişili kişisi eynidir; yəni bu sözlər dişilik ifadə etməməkdədir. Prof. Dr. Mehmet Okuyan "kevaıbe" sözünə, bu sözün mənalarından olan "keyfiyyətli, dəyərli" mənalarının verilməsini uyğun görür;buna görə bir əvvəlki ayədə (32. ayə) bildirilən "bağçalar, üzüm bağlarının" və ya ümumi olaraq cənnət nemətlərinin "keyfiyyətli və (insanların istifadəsinə) uyğun" olduğu bu ayədən aydın olar. Əgər bəzilərinin verdiyi məna olan "gənc" mənası bu ayəyə verilsə; "Kişilərdə bığların tərləməsi" və "qızlarda sinələrin tumurcuqlanması" gənclik əlamətidir, lakin gənc kişini ifadə üçün tərcümədə gənc kişinin əlaməti üzərindən "bığları yeni tərləmiş" deyə çevirsəniz kimsə bundan bir cinsi məzmun anlamayaqcaqkkən, gənc qızlığın əlaməti alan "sinələri yeni tumurcuqlanmış" ifadəsiylə çevirsəniz necə cinsi çağırışımlar edəcəyi açıqdır.(Bu tərz tərcümələri ateistlərin və İslam düşmənlərinin necə istismar etdiyini xatırlayaq.) Dişili bir quruluşu olmayan "kevaıbe" sözünün, bu ayədə "gənc qız" olaraq çevrilməsi yerinə -Okuyan'n etdiyi kimi- "keyfiyyətli, dəyərli" mənasında alınmasını daha uyğun hesab edirəm amma bu sözü "gənc qız" mənasında alanların da, heç olmazsa, bu sözü bu təməl mənasıyla "yaşıd gənclər" və ya "yaşıd gənc qızlar" şəklində çevirməsi və ayənin nə öncesiyle nə sonrasıyla nə məntiqlə uyğun gəlməyəcək şəkildə bu cinsi məzmunlu çağırışımı etməmələri lazım idi. Eltun İsmayılov: Qaynaqlar 1) Prof.Dr.Caner Taslaman: Röportaj 2) Prof.Dr Mehmet Okuyan: ''Kurani Kerimden Mesajlar''